İş Davası Arabuluculuk Zorunlu mu? Hangi Davalarda Şart, Hangilerinde Değil (2026)
Kısa cevap: evet, ama her davada değil. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı (kıdem, ihbar, fazla mesai, izin ücreti, cezai şart gibi) ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (7036 m.3). Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları ve hizmet tespiti davaları arabuluculuk şartına tabi değildir; doğrudan açılır. En kritik süre: işe iade için arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay ile sınırlıdır ve bu süre hak düşürücüdür.
Kısa Cevap ve Kanuni Dayanak
Google’a bu soruyu yazan kişinin aradığı net cevap şudur: işçilik alacakları ve işe iade için evet, iş kazası ve hizmet tespiti için hayır. Dayanak, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3’tür; genel arabuluculuk rejimi 6325 sayılı Kanunla tamamlanır. Bu yazı hızlı karar tablosu sunar; kurumun derinlemesine anlatımı (başvuru mekaniği, tutanakların hukuki değeri, temsil kuralları) için iş hukukunda zorunlu arabuluculuk ana rehberimize bakınız.
Arabuluculuğun Zorunlu Olduğu Davalar
| Talep | Örnekler |
|---|---|
| İşçi alacak ve tazminatları | Kıdem, ihbar, kötüniyet; ücret, fazla mesai, hafta tatili, UBGT, izin ücreti |
| İşe iade | Fesih tebliğinden itibaren 1 ay içinde başvuru şart |
| TİS kaynaklı bireysel alacaklar | İkramiye, zam farkı, sosyal yardımlar |
| İşveren alacak ve tazminatları | Cezai şart, eğitim gideri, ihbar tazminatı, zarar tazmini |
Kalemlerin esasına ilişkin rehberler: kıdem tazminatı şartları, ihbar tazminatı ne kadar, yıllık izin parası ödenmezse ve cezai şart ve eğitim gideri.
Arabuluculuğun Şart Olmadığı Davalar
İstisna 1
İş kazası ve meslek hastalığı davaları
Maddi ve manevi tazminat ile tespit, itiraz ve rücu davaları şart dışıdır; doğrudan açılır (7036 m.3/3). Süreç için iş kazası tazminat davası nasıl açılır ve meslek hastalığı tazminat davası yazılarımıza bakınız.
İstisna 2
Hizmet tespiti davası
SGK’nın hak alanını ilgilendiren ve kamu düzenine ilişkin bu dava arabuluculuğa elverişli değildir; doğrudan açılır ve mahkeme resen araştırma yapar. Bkz. hizmet tespiti davası.
İstisna 3
Toplu çıkar uyuşmazlıkları ve rekabet yasağı
Yeni TİS şartlarına ilişkin toplu çıkar uyuşmazlıklarında 6356 m.50’deki resmi arabuluculuk ayrı bir kurumdur. Rekabet yasağı davaları ise İBBGK 13.06.2025, 2023/1 E., 2025/3 K. uyarınca asliye ticaret mahkemesinde görülür ve ticari arabuluculuğa tabidir; bkz. rekabet yasağı sözleşmesi ve toplu iş hukuku.
Avukata Sor
Arabuluculuk Stratejisi ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosya kendi delil durumuna göre incelenir.
Başvurmadan Dava Açarsanız Ne Olur?
7036 m.3/2
Usulden ret ve telafi penceresi
Tutanaksız dilekçede bir haftalık kesin süre verilir; hiç başvuru yoksa dava usulden reddedilir. Ret kesinleştikten sonra iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir; ancak hak düşürücü süreler bu telafiden etkilenmez.
Son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; giderilmezse ve hiç başvuru yoksa dava usulden reddedilir. Usulden ret kararı kesinleştikten sonra iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir; ancak işe iadede bir aylık süre bu arada dolmuşsa hak geri gelmez. Süre haritasının tamamı iş davası açma süresi (zamanaşımı) yazımızdadır.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Başvuru; karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu üç hafta (uzatmayla en çok dört hafta) içinde süreci tamamlar; bu sürede zamanaşımı durur. Toplantılara taraflar bizzat, avukatlarıyla veya işverenler yazılı yetkili çalışanlarıyla katılabilir. Sonraki adım olan dava açma pratiği için iş mahkemesine nasıl başvurulur rehberimizi inceleyiniz.
Toplantıya Katılmamanın Yaptırımı
7036 m.3/12
Katılmayan, kazansa bile gideri öder
İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur; lehine vekalet ücretine de hükmedilmez (7036 m.3/12). İki taraf da katılmazsa giderler üzerlerinde bırakılır. Bu yaptırım özellikle işveren cephesinde ciddi maliyet doğurur.
Anlaşma ve Anlaşmama Senaryoları
Anlaşma: taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun imzaladığı tutanak ilam niteliğindedir, icra edilebilir ve anlaşılan kalemler için yeniden dava açılamaz; bu nedenle imza öncesinde kıdem, ihbar, mesai ve izin hesaplarının denetlenmesi şarttır. Anlaşmama: son tutanakla birlikte alacaklarda zamanaşımı süresi içinde, işe iadede iki hafta içinde dava açılır; yargılamanın gerçekçi takvimi iş davası ne kadar sürer yazımızda anlatılmıştır.
Karar Tablosu
| Talebiniz | Arabuluculuk |
|---|---|
| Kıdem, ihbar, fazla mesai, izin ücreti | Zorunlu |
| İşe iade | Zorunlu (1 ay içinde) |
| İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı | Şart değil |
| İş kazasının tespiti, SGK itiraz ve rücu | Şart değil |
| Hizmet tespiti | Şart değil |
| İşverenin cezai şart ve eğitim gideri talebi | Zorunlu |
Fesih sonrası hangi kalemleri birlikte isteyebileceğinizin planı için işten çıkarılınca hangi haklarım var rehberimize bakınız.
Bu yazıda atıf yapılan kanunun güncel ve resmi metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Arabuluculuk Stratejisi ve Avukat Desteği
Talebinizin arabuluculuk kapsamında olup olmadığının tespiti ve masada haklarınızın eksiksiz korunması için dosyanızı değerlendiriyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Hangi iş davalarında arabuluculuk zorunludur?
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacak ve tazminat davaları ile işe iade talebinde arabuluculuk dava şartıdır: kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatları; ücret, fazla mesai, hafta tatili, UBGT ve yıllık izin alacakları; TİS’ten doğan fark alacaklar; işverenin cezai şart, eğitim gideri ve zarar tazminatı talepleri bu kapsamdadır. Gazeteciler ve gemi adamları da dahildir.
İş kazası davası için arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları kanunun açık istisnasıdır (7036 m.3/3); doğrudan iş mahkemesinde açılır. Aynı şekilde hizmet tespiti davası da kamu düzenine ilişkin olduğundan arabuluculuğa elverişli değildir ve şarta tabi tutulmaz.
Arabulucuya gitmeden dava açarsam ne olur?
Arabuluculuk son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir. Hiç başvurulmadığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. İşe iadede bu ret, bir aylık hak düşürücü süre kaçırılmışsa hakkın tamamen kaybı anlamına gelebilir; bu nedenle sıralama hayatidir.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan başvurmaktır; anlaşmak tamamen iradidir. Teklifi beğenmeyen taraf anlaşmama tutanağı düzenlenmesini ister ve iki hafta içinde (işe iadede) veya zamanaşımı süresi içinde (alacaklarda) dava açar. Ancak imzalanan anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve üzerinde anlaşılan kalemler için bir daha dava açılamaz; bu yüzden imza öncesi tüm alacakların hesaplatılması gerekir.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Anlaşma halinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Anlaşmama halinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; iki saati aşan kısım taraflarca eşit ödenir. Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf ise davada haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
