Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu: Cezası, Alıkoyma ve Yargıtay Kararları (TCK 109) 2026
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak özgürlüğünden yoksun bırakmaktır ve TCK madde 109’da düzenlenir. Halk arasında adam kaçırma, alıkoyma veya hürriyeti tahdit olarak da bilinir. Temel halde ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir; suç cebir, tehdit veya hile ile işlenirse 2 yıldan 7 yıla çıkar. Silahla, birden fazla kişiyle, çocuğa ya da eşe karşı işlenmesi halinde ceza bir kat artırılır; cinsel amaçla işlenirse yarı oranında artırılır. Suç şikayete tabi değildir, resen soruşturulur. Fail, soruşturma başlamadan mağduru zarar vermeden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Bu kesintisiz bir suçtur; kısıtlama sürdüğü sürece devam eder.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Nedir?
Bir odaya kilitlenmek, zorla bir araca bindirilmek, gitmek istediği yere gitmesi engellenmek. İnsanın en temel haklarından biri, dilediği yere gitme ve dilediği yerde kalma özgürlüğüdür. Bu özgürlüğü hukuka aykırı biçimde elinden almak, ceza hukukunun ağır yaptırıma bağladığı bir suçtur.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, failin bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek ya da bir yerde kalmak özgürlüğünden yoksun bırakmasıyla oluşur. Halk arasında “adam kaçırma”, “alıkoyma” ya da eski adıyla “hürriyeti tahdit” olarak bilinir. Suç yalnızca zorla götürmeyle değil, bir yerde tutmayla, kapatmayla ya da hareket için zorunlu araçları alıp götürmeyle de işlenebilir. Korunan değer, kişinin serbestçe hareket etme hürriyetidir.
Yasal Dayanak: TCK Madde 109
Yasal Dayanak: TCK Madde 109
Suç, Türk Ceza Kanunu’nun “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde, 109. maddede altı fıkra halinde düzenlenmiştir.
| Fıkra | Düzenleme |
|---|---|
| TCK 109/1 | Temel hal: bir yere gitmek/bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakma – 1 yıldan 5 yıla kadar hapis |
| TCK 109/2 | Cebir, tehdit veya hile kullanılması: 2 yıldan 7 yıla kadar hapis |
| TCK 109/3 | Silah, birden fazla kişi, kamu görevi, üstsoy/altsoy/eş, çocuk/savunamayacak kişi: ceza bir kat artırılır |
| TCK 109/4 | Mağdurun önemli ekonomik kaybı: ayrıca bin güne kadar adli para cezası |
| TCK 109/5 | Cinsel amaçla işlenmesi: ceza yarı oranında artırılır |
| TCK 109/6 | Sırasında kasten yaralamanın ağırlaşmış hali: ayrıca yaralama hükümleri |
Kanunun güncel tam metnini mevzuat.gov.tr üzerindeki 5237 sayılı TCK kaynağından inceleyebilirsiniz.
Suçun Unsurları ve Kesintisiz Suç Niteliği
Suç seçimlik hareketlidir; aşağıdaki davranışlardan birinin hukuka aykırı gerçekleşmesi yeterlidir. En önemli özelliği ise kesintisiz (mütemadi) bir suç olmasıdır.
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Seçimlik hareket | Bir yere gitmekten alıkoyma veya bir yerde kalmaya zorlama. Kapatma, tutma, götürme, hareket araçlarını alma bu kapsamdadır. |
| Hukuka aykırılık | Rıza, hakkın kullanılması, yasal görev veya zorunluluk hali varsa suç oluşmaz. |
| Genel kast | Fail, mağdurun özgürlüğünü kısıtladığını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir. Taksirle işlenemez. |
| Kesintisiz (temadi) | Suç, özgürlük kısıtlandığı an tamamlanır; kısıtlama sürdükçe devam eder, mağdur serbest kaldığında sona erer. |
Kesintisiz suç niteliği, zamanaşımının ve iştirakin belirlenmesi bakımından önemlidir. Ayrıca anlık hareketlerle bu suç işlenemez; kısıtlamanın önemli sayılacak bir süre devam etmesi gerekir. Bu süre her somut olaya göre ayrı değerlendirilir.
Ankara Ceza Avukatı Desteği
Eylemin temel mi nitelikli mi olduğu, cinsel amaç ve etkin pişmanlık değerlendirmesi cezayı tümüyle değiştirir. Hem mağdur hem şüpheli için doğru hukuki temsil şarttır.
Cezası Kaç Yıl?
Ceza; suçun temel halde mi yoksa cebir/tehdit/hile ile mi işlendiğine ve nitelikli hallerin varlığına göre belirlenir.
| Durum | Ceza |
|---|---|
| Temel hal (109/1) | 1 yıldan 5 yıla kadar hapis |
| Cebir, tehdit veya hile (109/2) | 2 yıldan 7 yıla kadar hapis |
| Nitelikli hal artırımı (109/3) | Yukarıdaki ceza bir kat artırılır |
| Cinsel amaç (109/5) | Ceza ayrıca yarı oranında artırılır |
| Ekonomik kayıp (109/4) | Ayrıca bin güne kadar adli para cezası |
Örneğin suçun silahla işlenmesi temel hali 2 yıldan 10 yıla taşır. Suç şikayete tabi değildir; savcılık resen soruşturur. Temel halde alt sınırdan ceza verilmişse koşulları varsa adli para cezasına çevirme, erteleme veya HAGB gündeme gelebilir.
Cezayı Artıran Nitelikli Haller
TCK 109/3’e göre suç aşağıdaki hallerden biriyle işlenirse ceza bir kat artırılır.
| Nitelikli Hal | Açıklama |
|---|---|
| Silahla | Tabanca, bıçak, sopa gibi klasik silahların yanı sıra saldırı/savunmada elverişli her araç silah sayılabilir. |
| Birden fazla kişiyle birlikte | İcra hareketlerinin müştereken gerçekleştirilmesi. Sadece azmettiren/yardım eden olmak bu artırımı getirmez. |
| Kamu görevi nedeniyle / nüfuzla | Mağdurun kamu görevi sebebiyle ya da failin kamu görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak işlemesi. |
| Üstsoy, altsoy, eş veya boşandığı eş | Aile bağı bulunan kişilere karşı işlenmesi. |
| Çocuk veya savunamayacak kişi | 18 yaşından küçüğe ya da beden/ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı. |
Etkin Pişmanlık ve Rızanın Geçerliliği
TCK 110’daki etkin pişmanlık, bu suça özgü önemli bir indirim kurumudur. Fail, suç nedeniyle soruşturma başlamadan önce, mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Yargıtay bunun için dört şart arar: suç tamamlanmış olmalı, soruşturma henüz başlamamış olmalı, bırakma dış zorlama olmadan gönüllü olmalı ve mağdura zarar verilmemiş olmalıdır.
Rıza konusunda ise kritik bir ayrım vardır: 15 yaşını doldurmamış çocuğun serbestçe hareket etme hakkı, üzerinde mutlak tasarruf edebileceği bir hak olmadığından, bu yaştaki çocuğun rızası geçerli sayılmaz. Dolayısıyla 15 yaşından küçük bir çocuğun “rızasıyla” gerçekleşse bile alıkoyma suç oluşturur. Aynı şekilde ruh sağlığı nedeniyle rıza ehliyeti bulunmayan mağdurun gösterdiği rıza da eylemi hukuka uygun hale getirmez.
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
Aşağıdaki emsal kararlar, suçun uygulamadaki sınırlarını somut biçimde göstermektedir.
Çocuğun rızasıyla kaçması suçu ortadan kaldırmaz
Sanığın 15 yaşından küçük mağdureyi evlenmek amacıyla rızasıyla kaçırıp başka bir ildeki akrabalarının evinde bir süre alıkoyduğu olayda Ceza Genel Kurulu; bu yaştaki çocuğun serbestçe hareket etme hakkının üzerinde mutlak tasarruf edebileceği bir hak olmadığını, rızasının hukuka uygunluk nedeni sayılamayacağını ve eylemin TCK 109/1, 109/3-f ve 109/5 kapsamında suç oluşturduğunu belirtmiştir.
Zararsız serbest bırakma cezayı üçte ikiye kadar indirir
Sanığın, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma eyleminin ardından mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın onu kendiliğinden evine getirip güvenli bir yerde serbest bıraktığı olayda Yargıtay; TCK 110’daki etkin pişmanlık hükmü gözetilmeden karar verilmesini bozma nedeni saymıştır.
Mağdura zarar verilmişse indirim uygulanmaz
Mağdurun başına torba geçirilip el ve ayaklarının bağlandığı, fidye istenerek alıkonulduğu olayda Yargıtay; bedensel özürlü mağdurun gereksiz yere bağlanması ve vücut bütünlüğüne zarar verilmesi nedeniyle, mağdur sonradan bırakılmış olsa dahi etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanamayacağını belirtmiştir.
Algılama yeteneği yoksa rıza geçersizdir
Ruh sağlığı nedeniyle olayın anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği bulunmayan mağdurenin, bir yere gitmeye ve orada kalmaya gösterdiği rızanın hukuken geçerli olmadığı olayda Yargıtay; bu rızanın eylemi hukuka uygun hale getirmediğini ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun oluştuğunu belirtmiştir.
Alıkoyma sırasındaki basit yaralamadan ayrıca ceza verilmez
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu işlenirken mağdurun basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralandığı olayda Yargıtay; bu yaralamanın TCK 109/2’deki cebir unsuru içinde kaldığını, bileşik suç kuralı gereği ayrıca kasten yaralamadan ceza verilemeyeceğini, yalnızca hürriyetten yoksun kılma suçundan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.
Diğer Suçlarla İlişki ve Yargılama
Bu suç sıklıkla başka suçlarla birlikte işlenir ve içtima kuralları önem taşır. Alıkoyma sırasında yapılan silahla tehdit veya basit yaralama, cebir unsuru içinde eridiğinden ayrıca cezalandırılmaz. Buna karşılık suç cinsel amaçla işlenmiş ve ayrıca cinsel saldırı da gerçekleşmişse, fail hem kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hem de cinsel suçtan ayrı ayrı cezalandırılır. Yağma suçu işlenmesi amacıyla alıkoyma yapılmışsa yine iki ayrı suç oluşur.
Suç şikayete tabi değildir; savcılık resen soruşturur ve mağdurun şikayeti aranmaz. Görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir; ancak cinsel saldırı gibi ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suçla birlikte işlenmişse dosyaya ağır ceza mahkemesi bakar. Etkin pişmanlık, teşebbüs ve rızanın geçerliliği bu davalarda savunmanın belkemiğini oluşturur.
Avukat’a Sor
Suç vasfı, etkin pişmanlık ve içtima değerlendirmesi cezayı doğrudan belirler. Durumunuzu bir ceza avukatıyla değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası kaç yıl?
Temel halde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Suç cebir, tehdit veya hile ile işlenirse 2 yıldan 7 yıla çıkar. Silah, çocuk, eş gibi nitelikli hallerde ceza bir kat, cinsel amaçla işlenmesinde ise yarı oranında artırılır.
Mağdur rıza gösterirse suç oluşmaz mı?
Geçerli bir rıza suçu ortadan kaldırır. Ancak 15 yaşından küçük çocuğun ya da ruh sağlığı nedeniyle algılama yeteneği bulunmayan kişinin rızası hukuken geçerli sayılmaz; bu hallerde rızayla gerçekleşse bile suç oluşur.
Etkin pişmanlık nasıl uygulanır?
Fail, suç nedeniyle soruşturma başlamadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Mağdura zarar verilmişse veya bırakma soruşturma başladıktan sonra olmuşsa bu indirim uygulanmaz.
Bu suç şikayete tabi mi?
Hayır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikayete tabi değildir; savcılık suçu öğrendiği anda resen soruşturma başlatır. Mağdur şikayetçi olmasa veya vazgeçse bile kamu davası devam eder.
Alıkoyma sırasında yaralama olursa ayrı ceza verilir mi?
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama, cebir unsuru içinde eridiğinden ayrıca cezalandırılmaz. Ancak yaralama ağırlaşmış sonuçlara yol açmışsa (109/6) veya cinsel saldırı gibi bağımsız bir suç işlenmişse ayrıca ceza verilir.
