Adli Süreçteki Çocuk (ASÇ) Nedir? SSÇ Kavramı ve Yaş Küçüklüğü İndirimi

7593 Sayılı Kanun Nedir? Künye ve Değiştirilen 7 Kanun

7593 sayılı Kanun, çocuk adalet sistemini bir bütün olarak yeniden düzenleyen 17 maddelik bir torba değişikliktir. Okul çevrelerinde yaşanan ve kamuoyunu derinden sarsan silahlı ve bıçaklı şiddet olaylarının ardından hazırlanan Kanun; ceza sorumluluğu, ceza infazı, muhakeme usulü, koruma tedbirleri, sosyal hizmetler ve kabahatler alanında yedi ayrı kanuna müdahale etmektedir:

Kanun 8 Ağustos 2026’da kabul edilmiştir; Kabahatler Kanununa eklenen 43/C maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (ruhsatsız yerlerde bıçak satışı ve sergilenmesi yasağı) 1 Aralık 2026’da, diğer tüm hükümler Resmi Gazetede yayımı tarihinde yürürlüğe girecektir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki resmi kaynaktan ulaşabilirsiniz. Bu değişiklik, 13. Yargı Paketi yazımızda resmi açıklamalara dayanarak öngördüğümüz suça sürüklenen çocuklara ilişkin sıkılaştırmanın müstakil bir kanunla hayata geçirilmiş halidir.

Yaş Küçüklüğü İndirimi Değişti: Yeni TCK 31 Rejimi

Kanunun kamuoyunda en çok tartışılan düzenlemesi budur. Baştan netleştirmek gerekir: 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğunun bulunmadığına ilişkin kural ile süreli hapis cezalarında “yarısı indirilir / üçte biri indirilir” oranları değişmemiştir. Değişen; ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis karşılığı verilecek süreler, her fiil için uygulanan üst sınırlar ve asıl önemlisi, indirimin otomatikliğini kıran yeni dördüncü fıkradır.

12-15 Yaş Grubu (TCK 31/2, Ceza Sorumluluğu Bulunanlar)

15-18 Yaş Grubu (TCK 31/3)

Yeni Dördüncü Fıkra: İndirim Artık Otomatik Değil

Asıl yapısal değişiklik, TCK 31’e eklenen dördüncü fıkradır. Hakim; kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ile failin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkum edilmiş olması ölçütlerinden birini veya birkaçını göz önünde bulundurarak iki yönde karar verebilir:

• 15-18 yaş grubunda: Kasten öldürme (TCK 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2 ve 87/4) suçlarında yaş küçüklüğü indirimi hiç uygulanmayabilir; çocuk, yetişkin gibi cezalandırılabilir.
• 12-15 yaş grubunda: Aynı ölçütlerle, bu gruba ikinci fıkra yerine 15-18 yaş grubunun daha az indirimli hükümleri uygulanabilir.

Fıkra emredici değil ihtiyaridir; “uygulanmayabilir” ve “uygulanabilir” ifadeleri hakime takdir yetkisi tanır. Bu, savunma pratiği açısından iki sonuç doğurur: Birincisi, kararın gerekçesi denetlenebilir olmalıdır; hakim hangi ölçütü hangi somut olguya dayandırdığını göstermek zorundadır. İkincisi, dördüncü fıkranın uygulanmaması gerektiğine ilişkin argümanların (saikin niteliği, planlama bulunmaması, sabıkasızlık, sosyal inceleme raporu bulguları) dosyaya en baştan somut olgularla girilmesi gerekir. Kapsamın sınırlı olduğu da unutulmamalıdır: İndirimsiz cezalandırma imkanı yalnızca kasten öldürme ve ağırlaşmış yaralama suçları içindir; hırsızlık, yağma, uyuşturucu gibi diğer suçlarda yaş indirimleri kural olarak aynen devam eder.

SSÇ Kavramı Kalktı: “Adli Süreçteki Çocuk” (ASÇ) Nedir?

Kanun, mevzuatta yerleşik olan “suça sürüklenen çocuk” (SSÇ) ibaresini sistematik biçimde “adli süreçteki çocuk” (ASÇ) ifadesiyle değiştirmektedir. Değişiklik üç kanunda birden yapılmıştır: 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu m.3, 5271 sayılı CMK m.253 (uzlaştırma) ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun aralarında 1, 2, 3, 11, 12, 13, 20, 24, 26, 30, 31, 34, 37 ve 39. maddelerin bulunduğu geniş bir madde grubu. Bazı maddelerde ifade cümle yapısına göre “hakkında adli süreç yürütülen çocuk” biçiminde uyarlanmıştır.

Bu kozmetik bir dokunuş değildir; damgalayıcı dilin çocuk adalet sisteminden çıkarılmasını amaçlayan bilinçli bir tercihtir. Bununla birlikte hukuki statü, usul ve haklar bakımından bir daralma ya da genişleme getirmez: Dün SSÇ statüsünde olan çocuk, bugün ASÇ statüsünde aynı usuli güvencelere sahiptir. Uygulayıcılar bakımından pratik sonuç, dilekçe, iddianame, tensip zaptı ve karar şablonlarındaki terminolojinin güncellenmesi gereğidir.

Ateşli Silahın Çocuk Tarafından Ele Geçirilmesi Suçu (6136 m.13/A)

Okul çevrelerinde yaşanan silahlı saldırılarda kullanılan silahların önemli bölümünün aile bireylerine ait ruhsatlı veya ruhsatsız silahlar olması, kanun koyucuyu doğrudan muhafaza yükümlülüğünü hedef alan bir suç ihdasına yöneltmiştir. 6136 sayılı Kanuna eklenen 13/A maddesi uyarınca: Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi suretiyle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Maddenin uygulama alanını belirleyen dört nokta özellikle önemlidir:

• Fail çevresi geniştir: Kanun metni failin silahın maliki ya da ruhsat sahibi olmasını aramamaktadır. Evinde eşine, babasına veya bir yakınına ait silahı özensiz biçimde bulunduran kişi de fail olabilir; belirleyici olan muhafaza yükümlülüğüne aykırılık ile çocuğun silaha ulaşması arasındaki nedensellik bağıdır.
• Ruhsat sorumluluğu kaldırmaz: Silahın ruhsatlı olması cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ruhsat silah bulundurmayı hukuka uygun kılar, özensiz muhafazayı değil.
• Tali norm niteliği: Madde, fiilin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmaması kaydını içerir. Çocuğun silahla bir kişiyi öldürmesi veya yaralaması halinde, muhafaza yükümlüsünün olası kast veya bilinçli taksir çerçevesinde daha ağır suçlardan sorumluluğu ayrıca tartışılacaktır.
• Tehlike suçudur: Suçun oluşması için çocuğun silahı kullanması veya bir zarar doğması şart değildir; silahın çocuk tarafından ele geçirilmesi yeterlidir.

Evinde silah bulunduran her ebeveyn ve yetişkin için pratik sonuç açıktır: Silahın kilitli, boş ve mühimmattan ayrı muhafazası artık yalnızca bir güvenlik tavsiyesi değil, hapis cezası tehdidi altındaki hukuki bir yükümlülüktür.

Bıçak Satışı ve Taşınmasına Yeni Kabahat (43/C)

Kabahatler Kanununa eklenen 43/C maddesi, 6136 kapsamı dışında kalan her tür bıçak ile kesici, delici veya bereleyici aletler bakımından iki yasak getirir: Ruhsatlandırılan yerler dışında satış ve sergileme (1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek) ile 18 yaşından küçüklere satış, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması (yayımla yürürlüğe girecek). İdari para cezası 5.000 TL, sayı veya nitelik bakımından vahim halde 10.000 TL’dir; kabahati öğrenip bildirmeyen işletici için ayrıca 5.000 TL öngörülmüştür. İnternet ve mesafeli satışlar açıkça kapsama alınmış; sanat, meslek veya eğitim icrası için gerekli aletler icra yerinde kullanıldığı sürece istisna tutulmuştur.

Kritik yaş ayrımı şudur: Kabahatler Kanunu m.11/1 uyarınca fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuğa idari para cezası verilemez; bu grupta mülki amir, çocuğun üstün yararını gözeterek çocuk hakiminden koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbiri talep eder. 15-18 yaş grubundaki çocuğa ise bıçak taşıma nedeniyle idari para cezası uygulanabilir.

Ebeveyn ve Bakım Yükümlüsünün Sorumluluğu Ağırlaştı (TCK 233)

Kanun, çocuğun işlediği suçun sorumluluğunu yalnızca çocuğa yüklememekte; aile hukukundan doğan yükümlülüğünü ihlal eden yetişkine de yansıtmaktadır. TCK 233’teki cezalar artırılmış ve maddeye nitelikli bir artırım fıkrası eklenmiştir:

Eklenen dördüncü fıkra ile birinci ve üçüncü fıkralardaki fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme (TCK 81, 82) veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2 ve 87/4) suçunu işlemesi halinde, şikayet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır. İki nokta gözden kaçırılmamalıdır: Birincisi, madde yalnızca ana-babayı değil, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğü bulunan herkesi kapsar. İkincisi, kural olarak şikayete bağlı olan birinci fıkra suçu, çocuğun ağır suç işlemesi halinde resen soruşturulur hale gelir. Uyuşturucu kullanımının çocuk üzerindeki etkisiyle bağlantılı üçüncü fıkra dosyalarında, kullanım fiilinin hukuki rejimi için TCK 191 yazımıza bakılabilir.

Yönlendirme Tedbirleri ve HAGB Bağlantısı (5395 m.5/A ve m.23)

Çocuk Koruma Kanunu bugüne kadar koruyucu ve destekleyici tedbirleri tanıyordu; 7593 sayılı Kanun üçüncü bir kategori olarak yönlendirme tedbirlerini eklemiştir. Beş tedbir öngörülmüştür: sosyal ve toplumsal hizmetlerde 20 ile 300 saat arası görev alma, dijital cihazın 3 ay ile 2 yıl arası takip yazılımıyla denetime açılması ve riskli platformlara erişimin engellenmesi (dijital risklerden korunma tedbiri), kütüphanede görev alma veya belirlenen eserleri okuma, çevre temizliği ve ağaçlandırma faaliyetlerine katılma ile tütün, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılıklara yönelik tedavi programlarını tamamlama (bağımlılık tedbiri).

HAGB bağlantısı önemlidir: 5395 m.23’e eklenen fıkralar uyarınca adli süreçteki çocuk hakkında HAGB kararı verildiğinde yönlendirme tedbirlerinden uygun görülenler denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; ayrıca mağdurun veya kamunun zararının az olması halinde HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir. Bu ikinci kural, ekonomik gücü olmayan çocukların HAGB’den yararlanamaması sorununu yumuşatan, savunma tarafından mutlaka ileri sürülmesi gereken bir imkandır.

Sosyal İnceleme Zorunlu Hale Geldi: Yeni İddianame İadesi Sebebi

Eski düzenlemede sosyal inceleme, mahkemenin gerektiğinde başvurduğu ve yaptırılmadığında gerekçesinin kararda gösterilmesiyle yetinilen bir araçtı. Yeni düzenlemede 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur; 15 yaşını doldurmuş çocukta ise yaptırılmama gerekçesinin iddianamede veya kararda gösterilmesi gerekir. Zorunluluğun yaptırımı CMK tarafındadır: CMK m.174/1’e eklenen (e) bendi uyarınca, 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame iade edilir.

Savunma açısından bu, iki katmanlı yeni bir araçtır: Birincisi, sosyal inceleme raporu bulunmayan iddianame artık iade sebebidir ve iddianamenin kabulünden itibaren 15 günlük inceleme süresinde mahkemece resen gözetilmelidir. İkincisi, sosyal inceleme raporu yalnızca usuli bir belge değildir; TCK 31/2 kapsamında algılama ve yönlendirme yeteneğinin takdirinde ve artık yeni TCK 31/4 karşısında indirimin korunması mücadelesinde savunmanın en güçlü maddi dayanağıdır.

İnfaz Rejimi: Eğitimevi Usulü ve “Bir Gün İki Gün” İstisnası

• Çocuk eğitimevine ayrılma (5275 m.15): Kapalı kurumdan eğitimevine ayrılma, idare ve gözlem kurulunca en geç üç ayda bir yapılan ve psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya TBB çocuk hakları komisyonundan avukat gibi en az bir uzmanın katıldığı değerlendirmeye bağlanmıştır. Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan 5 yıl veya daha az hapse mahkum çocukların cezaları doğrudan eğitimevinde infaz edilir; firar, tutuklama ve disiplin halleri kapalı kuruma gönderme sebebidir.
• Koşullu salıverilmede daralma (5275 m.107/5): Eski kuralda hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği her gün, koşullu salıverilme hesabında istisnasız iki gün sayılıyordu. Yeni düzenleme kasten öldürme (TCK 81, 82, 83), cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK 102, 103), uyuşturucu ticareti (TCK 188) ve örgüt kurma (TCK 220) suçlarını bu avantajın dışına çıkarmıştır. Bu suçlardan hükümlü çocukların koşullu salıverilme tarihi fiilen ileriye ötelenmektedir; kanunun çocuklar aleyhine sonuç doğuran en net düzenlemelerinden biridir.
• Kapalı kurumda suç türü ayrımı (5275 m.11): Çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında barındırmada yaş ve cinsiyetin yanına suç türü ölçütü eklenmiştir.

Tedbire Uymayan Ebeveyne Tazyik Hapsi

5395 m.45’in yeniden düzenlenmesiyle üç yenilik gelmiştir: Tedbirlerin uygulanmasında gerektiğinde kolluktan yardım istenebilecek; kurumlar arası koordinasyon Adalet Bakanlığından alınarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına verilecek; ve en önemlisi, çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, çocuk hakimi kararıyla 3 güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılabilecektir. Tazyik hapsi kararına karşı itiraz yolu açıktır. Ayrıca çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, idari tedbirler için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il ve ilçe müdürlüklerine bildirilecektir.

Yürürlük Takvimi ve Eski Dosyalara Etkisi

Kanunda devam eden dosyalara ilişkin ayrı bir geçiş maddesi öngörülmemiştir. Ancak genel ilkeler nettir: TCK 31 ve TCK 233’teki cezaları ağırlaştıran değişiklikler ile 5275 m.107/5’teki daraltma failin aleyhine düzenlemelerdir; Anayasa m.38 ve TCK m.7’deki lehe kanun ilkesi uyarınca yürürlükten önce işlenen fiillere uygulanmamaları gerekir. Buna karşılık usule ilişkin düzenlemeler (sosyal inceleme zorunluluğu, iddianame iadesi, terminoloji) derhal uygulanır. Devam eden her çocuk ceza dosyasında, fiil tarihine göre hangi metnin uygulanacağı ayrıca denetlenmelidir.

Belgelenmiş Hukuki Dayanaklar

Yeni kabul edilen bu kanun hakkında henüz yargı içtihadı oluşmadığından, değerlendirmenin dayandığı doğrulanabilir kaynaklar şunlardır:

Sık Sorulan Sorular