Arazinizden Elektrik Hattı veya Boru Hattı Geçiyorsa: Enerji Nakil Hattı İrtifak Bedeli, Değer Düşüklüğü ve Tazminat Davası (2026)

Enerji hattı dosyalarında beş temel kural

Enerji nakil hatlarında direk (pilon) yerleri mülkiyet olarak, hattın altındaki emniyet şeridi irtifak hakkı olarak kamulaştırılır; boru hatlarında boru güzergahı üzerinde daimi irtifak kurulur (2942 s. Kanun m.4). İrtifak kamulaştırmasında bedel, taşınmazda meydana gelen kıymet düşüklüğüdür (m.11 son fıkra); Yargıtay bu düşüklüğün taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve hattın güzergahı dikkate alınarak belirlenmesini aramaktadır. Kamulaştırma kararı tebliğ edildiyse 30 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası ve asliye hukuk mahkemesinde maddi hata düzeltimi davası açılabilir (m.14). Acele kamulaştırma kararına karşı dava Danıştay’da açılır; tarım arazisinde tarım dışı kullanım izni alınmadan verilen kararlar İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından iptal edilmiştir. Hat para ödenmeden geçirildiyse irtifak bedeli asliye hukuk mahkemesinde istenir; bu talep zamanaşımına uğramaz, ancak hat kullanımı engellemediğinden ayrıca ecrimisil istenemez.

Altı Adım ve Üç Yasak

Hattın sahibi, kurulma tarihi ve tapu kaydı

1) Tebligatın tarihini not edin: kamulaştırma kararı, bedel tespiti davası veya acele el koyma tebligatının tebliğ tarihi, 30 günlük sürelerin başlangıcıdır. 2) Güncel tapu kaydını alın: tapudaki irtifak şerhleri, lehine irtifak kurulan kuruluşu ve daha önce başka bir hat için irtifak kurulup kurulmadığını gösterir. 3) Hattın sahibini belirleyin: direk üzerindeki levha, hattın gerilimi (iletim veya dağıtım) ve bölgedeki dağıtım şirketi, davalı kuruluşu belirlemede ilk ipuçlarıdır. 4) Hattı belgeleyin: direklerin sayısını, yerini ve hattın taşınmazı nereden kestiğini fotoğraf ve krokiyle kaydedin; hattın parselin ortasından mı kenarından mı geçtiği bedeli doğrudan etkiler. 5) Taşınmazın niteliğini belgeleyin: sulu mu kuru mu olduğu, dikili ağaç bulunup bulunmadığı, imar planı içinde kalıp kalmadığı değer biçme yöntemini belirler. 6) Çevredeki satışları ve kamulaştırma bedellerini toplayın: aynı hat için komşu parsellere ödenen bedeller ve yakın tarihli satışlar, bilirkişi raporuna itirazda kullanılır. Yapmamanız gerekenler: idarenin uzlaşma görüşmesinde teklif ettiği bedeli, kendi değer araştırmanızı yapmadan kabul etmeyin, uzlaşma tutanağı imzalandığında bedel üzerinde dava hakkı kalmaz; acele el koyma kararıyla depo edilen bedeli nihai bedel sanmayın, gerçek bedel sonradan açılacak bedel tespiti davasında belirlenir; hat söküldükten sonra tapudaki şerhin terkini için istenen bedeli itirazsız ödemeyin, Yargıtay fazla ödenen kısmın iadesine hükmetmiştir.

2942 m.4 ve 6446 m.19

Mülkiyet sizde kalır, bedel değer düşüklüğüdür

İrtifak kamulaştırması, taşınmazın mülkiyeti size bırakılarak belirli bir kesiminde, yüksekliğinde veya derinliğinde kamu kuruluşu lehine kullanım hakkı kurulmasıdır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, mülkiyetin kamulaştırılması yerine amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmazın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabileceğini düzenler (m.4). Enerji nakil hatlarında direk yerleri mülkiyet olarak alınır, hattın altındaki emniyet şeridi (iletken salınım gabarisi) irtifak olarak kurulur. Elektrik dağıtım tesisleri ve nakil hatlarına ilişkin irtifak alanı; en düşük yaklaşım mesafesi, iletkenin salınım mesafesi ve direkler arası uzaklık dikkate alınarak belirlenir (6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.19/5). Taşınmaz sizin adınıza kalmaya devam eder; tarım ve diğer kullanımlar irtifakın izin verdiği ölçüde sürer. Ancak hattın varlığı taşınmazın satış değerini, imar ve yapı imkanını ve kullanımını sınırlar; bu nedenle kanun, irtifak kamulaştırmasında bedeli taşınmazda meydana gelecek kıymet düşüklüğü olarak tanımlar (2942 s. Kanun m.11 son fıkra).

Yargıtay’ın Yerleşik Ölçütü

Nitelik, yüzölçümü, geometrik durum, güzergah

İrtifak bedeli, önce taşınmazın tamamının değeri bulunarak, sonra hattın bu değerde yarattığı düşüklük oranı uygulanarak hesaplanır. Tarım arazilerinde değer, taşınmazın mevkii ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak; arsalarda ise kamulaştırma gününden önceki emsal satışlara göre belirlenir (2942 s. Kanun m.11/1-f ve g). Yargıtay’ın yerleşik ölçütü şudur: taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattının güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirlenir ve mülkiyet olarak alınan pilon yeri bedeli ile irtifak hakkı karşılığı ayrı ayrı tespit edilir (Yargıtay 5. HD, 08.01.2025, E.2024/4709, K.2025/231); bu dosyada sulu erik bahçesi için yüzde 10 irtifak değer düşüklüğü oranı uygulanmış ve onanmıştır. Aynı ölçüt arazi niteliğindeki taşınmazlarda da tekrarlanmaktadır (Yargıtay 5. HD, 17.12.2025, E.2025/11568, K.2025/17693).

Kamu Yararı Kararına Karşı İptal ve Güzergah Değişikliği

Alternatif güzergah ve direk yeri

İdare bedel tespiti davası açtığında mahkeme malike, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal veya maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabileceğini bildirir; bu davalar tebliğden itibaren 30 gün içinde açılır (2942 s. Kanun m.14). İptal davasında hattın neden taşınmazınızdan geçirildiği, alternatif güzergahın bulunup bulunmadığı ve kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasındaki dengenin kurulup kurulmadığı denetlenir. Hattı yapan kuruluşa güzergahın veya direk yerinin değiştirilmesi için yazılı başvuru yapılabilir; başvurunun reddi idare mahkemesinde dava edilebilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, evinin üzerinden geçen direğin yerinin kamu yararına aykırı belirlendiği gerekçesiyle malikin proje değişikliği talebinin reddini iptal eden idare mahkemesi kararı karşısında, acele kamulaştırma kararının dayanağının ortadan kalktığını belirterek kararın o taşınmaz yönünden iptalini onamıştır (Danıştay İDDK, 15.01.2025, E.2024/2641, K.2025/30, oyçokluğu). Boru hatlarında da sonuç aynıdır: bir sulama boru hattında güzergah değişikliği başvurusunun reddi idare mahkemesince iptal edilmiş, idare yalnızca boruyu parselin sınırına kaydıran kısmi bir revizyonla acele kamulaştırma kararı aldırınca Danıştay 6. Dairesi, revizyonun yargı kararının gerekçesine uygun olmadığını belirterek acele kamulaştırma kararını o taşınmaz yönünden iptal etmiş ve borular döşendi, sökmek kamu zararı doğurur savunmasına itibar etmemiştir (Danıştay 6. Daire, 25.09.2024, E.2023/8104, K.2024/4940).

Acele Kamulaştırma ve Tarım Dışı Kullanım İzni

Danıştay İDDK, 26.04.2023, E.2023/742, K.2023/831

Enerji nakil hatları ve boru hatları çoğunlukla acele kamulaştırma ile yapılır. Cumhurbaşkanı kararıyla verilen acele kamulaştırma kararına karşı dava Danıştay’da açılır; ilgiliye dava yolu ve süresi gösterilerek yazılı bildirim yapılmışsa 30 gün, yapılmamışsa öğrenmeden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir. Tarım arazilerinde Danıştay’ın aradığı önemli bir şart vardır: İdari Dava Daireleri Kurulu, sulu ve kuru tarım arazisi niteliğindeki taşınmazlarda pilon ve trafo yerlerinin mülkiyet, hat emniyet sahasının irtifak olarak acele kamulaştırılmasına ilişkin kararı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca tarım dışı kullanım izni süreci tamamlanmadan alındığı gerekçesiyle davacının taşınmazları yönünden iptal etmiştir; Danıştay 6. Dairesi’nin hattın enerji ihtiyacı için zorunlu olduğu gerekçesiyle verdiği ret kararı Kurul tarafından bozulmuştur. Kamu yararı kararına karşı idare mahkemesinde açılan dava ile acele kamulaştırma kararına karşı Danıştay’da açılan dava birbirinden bağımsızdır (Danıştay 6. Daire, 15.09.2025, E.2025/4971, K.2025/4076); güzergaha itirazınız varsa iki davanın da süresinde açılması gerekir. Süre ve usul ayrıntıları için acele kamulaştırma rehberimize bakınız.

İdarenin Açtığı Bedel Tespiti ve Tescil Davası

Keşifte hazır bulunmak belirleyicidir

Uzlaşma sağlanamazsa idare, irtifak hakkı ve pilon yeri bedelinin tespiti ile bu hakkın kendi adına tescili için asliye hukuk mahkemesinde dava açar (2942 s. Kanun m.10). Mahkeme heyeti bilirkişi kuruluyla taşınmaza gider, hazır bulunan ilgilileri dinler ve taşınmazın değerini, irtifakın yarattığı düşüklüğü gerekçeli raporla belirler (m.11). Bu davada keşifte hazır bulunmak, hattın taşınmazı hangi noktadan kestiğini ve kullanımı nasıl böldüğünü yerinde göstermek bedelin belirlenmesinde belirleyicidir; dava süreci ve süreler için kamulaştırma bedel tespiti davası rehberimize bakınız. Bu davalarda yargılama giderlerinden idare sorumludur; Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını gözeterek idare lehine vekalet ücretine hükmedilmemesini yerinde bulan bölge adliye mahkemesi kararlarını onamaktadır (Yargıtay 5. HD, 08.01.2025, E.2024/4709, K.2025/231; 17.12.2025, E.2025/11568, K.2025/17693). Anayasa Mahkemesi’nin kesinlik sınırını kamulaştırma bedeline ilişkin davalar yönünden iptal etmesi nedeniyle bu davalarda bölge adliye mahkemesi kararı, miktarına bakılmaksızın temyiz edilebilir (Yargıtay 5. HD, 23.03.2026, E.2025/15430, K.2026/4777).

Hat Geçti, Para Ödenmedi; Hat Söküldü, Şerh Duruyor

Zamanaşımı yok, ecrimisil yok, fazla terkin bedeli iade

Kamulaştırma yapılmadan taşınmazınıza direk dikilmiş veya üzerinden hat geçirilmişse, asliye hukuk mahkemesinde kamulaştırmasız el atma nedeniyle irtifak hakkı karşılığının tahsilini isteyebilirsiniz; Yargıtay bu davalarda da değer düşüklüğü oranının taşınmazın niteliği, yüzölçümü, geometrik durumu ve güzergah dikkate alınarak belirlenmesini aramaktadır (Yargıtay 5. HD, 22.05.2025, E.2024/13391, K.2025/8269). Bu talep zamanaşımına uğramaz: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 16.05.1956 tarihli kararlarına göre kamulaştırma yapılmadan taşınmazına el atılan malik, dilerse el atmanın önlenmesini, dilerse bedelin ödenmesini dava edebilir ve bedel dava tarihindeki değere göre belirlenir; Yargıtay bu ilkeleri enerji nakil hattı davalarında da uygulamakta, ancak hattın taşınmazın kullanımını engellemediği gerekçesiyle ayrıca ecrimisil istenemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 5. HD, 29.04.2024, E.2023/11385, K.2024/5023). Hat fiziken taşınmaz üzerinden geçtiği için bu dosyalar fiili el atma niteliğindedir ve dava tarihinden bağımsız olarak adli yargıda görülür; imar planındaki kısıtlamadan doğan hukuki el atma davalarında 30.01.2026’dan sonra uygulanan idari yargı yolu bu dosyalara uygulanmaz, arsanız ayrıca imar planında kamu alanına ayrılmışsa o kısım için imar planında kamu alanında kalan arsa rehberimize bakınız; genel kurallar için kamulaştırmasız el atma davası. Hat kaldırıldığı halde tapudaki irtifak kaydı silinmediyse bu kayıt yapı ruhsatı ve satış işlemlerinde engel oluşturur; kuruluş terkin karşılığında bedel isterse bu bedel kamulaştırma bedeli esaslarına göre hesaplanmalıdır. Yargıtay, terkin için ödenen bedelin gerçek irtifak değerini aşan kısmının iadesine ilişkin kararı onamış ve davanın irtifakın lehine kayıtlı olduğu kamu kuruluşuna karşı açılması gerektiğini, dağıtım şirketinin husumet ehliyeti bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 05.02.2026, E.2025/7876, K.2026/1541).

Kritik Anlar, Belgeler ve Görevli Mahkeme

Tebligattan sonraki ilk 30 gün

Bu dosyalarda avukat desteğinin en çok fark yarattığı aşama, tebligat geldikten sonraki ilk 30 gündür: kamulaştırma işlemine karşı iptal davası, maddi hata düzeltimi davası ve artan kısmın kamulaştırılması başvurusu bu süre içinde yapılmazsa bir daha yapılamaz. İkinci kritik an uzlaşma görüşmesidir; teklif kabul edilip tutanak imzalandığında bedel tartışması sona erer. Üçüncüsü keşif ve bilirkişi raporudur: irtifak bedelinin büyük bölümü değer düşüklüğü oranından ve taşınmazın birim değerinden oluşur; hattın parseli nasıl böldüğü, taşınmazın arsa mı arazi mi sayılacağı, eski irtifakların indirimi ve pilon yerinin ayrıca hesaplanıp hesaplanmadığı keşifte ve rapora itirazda ortaya konulmazsa bedel kalıcı olarak düşük kalır. Para ödenmeden geçirilen hatlarda ise ilk iş, hattın iletim hattı mı dağıtım hattı mı olduğunu ve hangi tarihte yapıldığını belirleyerek davanın doğru kuruluşa açılmasıdır. Görüşmeye gelirken: güncel tapu kaydı; gelen bütün tebligatlar; uzlaşma tutanakları ve idarenin bedel teklifi; hattın fotoğrafları ve konum bilgisi; çiftçi kayıt belgesi, sulama belgesi, dikili ağaçların türü ve yaşı; imar durum belgesi; komşu parsellere ödenen bedeller ve yakın tarihli satışlar; mirasçılık belgesi. Görevli mahkeme: bedel tespiti ve tescil, maddi hata düzeltimi, irtifak hakkı karşılığının tahsili ve irtifak terkini bedeline ilişkin davalar taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür, temyiz incelemesini Yargıtay 5. Hukuk Dairesi yapar; kamu yararı ve kamulaştırma kararına karşı iptal davaları ile güzergah değişikliği başvurusunun reddine karşı davalar idare mahkemesinde görülür; acele kamulaştırma kararına karşı davalar ilk derece olarak Danıştay 6. Dairesinde görülür, temyiz incelemesini İdari Dava Daireleri Kurulu yapar. Kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir; kamulaştırmadaki bütün yollar için kamulaştırma avukatı ana rehberimize ve idare hukuku avukatı sayfamıza bakınız.