Suç Eşyasının Satın Alınması: Çalıntı Mal Almak (TCK 165)
Suç eşyasının satın alınması, TCK m.165’te düzenlenen suçtur. Bir suçtan elde edilen eşyayı bilerek satın alan veya kabul eden kişi cezalandırılır. Ceza altı aydan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Suç yalnızca kasten işlenir. Eşyanın çalıntı olduğunu bilmeden alan kişi bu suçu işlemiş olmaz. Mahkeme, alıcının bilip bilmediğini fiyata, belgelere ve satıcının kimliğine bakarak belirler. Yargıtay, makul bedelle ve kimlik fotokopisi alarak alışveriş yapan kişinin mahkumiyetini bozmuştur. Eşyanın suçtan geldiğini sonradan öğrenen kişi durumu bildirmelidir. Bildirmezse bilgi vermeme suçu oluşur. Suç şikayete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamındadır. Bu suçta malvarlığı suçlarındaki etkin pişmanlık indirimi uygulanmaz.
Ucuz Telefon, Pahalı Sonuç: Bir İlan ve Bir Soruşturma
İkinci el ilan sitesinde bir telefon görürsünüz. Fiyatı piyasanın yarısıdır. Satıcı kutusunun ve faturasının olmadığını söyler. Bir otoparkta buluşur, parayı elden verirsiniz. Üç hafta sonra polis arar. Telefon çalıntıdır ve hattınız o cihazda görünmektedir.
Bu noktada iki ihtimal vardır. Telefonun çalıntı olduğunu biliyorsanız suç eşyasının satın alınması suçundan yargılanırsınız. Bilmiyorsanız suç oluşmaz, ancak bunu ortaya koymanız gerekir. Aradaki farkı çoğu zaman fiyat, belge ve satıcıya ilişkin ayrıntılar belirler. Bu rehber o ayrıntıları ve izlenecek yolu anlatır.
Suç Eşyasının Satın Alınması Nedir? TCK 165’in Kapsamı
m.165
Malvarlığına karşı bir suç
Suç eşyasının satın alınması, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.165’te düzenlenmiştir. Maddeye göre bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı satın alan veya kabul eden kişi cezalandırılır. Ceza altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır. Aynı madde, öncül suça katılmadan bu eşyayı satan veya devreden kişiyi de kapsar.
Hükmün amacı açıktır. Suçtan elde edilen malın alıcısı olmazsa hırsızlık ve benzeri suçlar kazançlı olmaktan çıkar. Kanun bu nedenle alıcıyı da sorumlu tutar.
| Başlık | TCK 165’te Durum |
|---|---|
| Ceza | 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası |
| Hareketler | Satın alma, kabul etme, satma, devretme |
| Manevi unsur | Kast: eşyanın suçtan elde edildiğini bilme |
| Şikayet | Aranmaz, resen soruşturulur |
| Uzlaştırma | Kapsamda |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
Suç eşyasının satın alınması suçunun cezası ve şartları (TCK 165)
Suçun Şartları: Öncül Suç, Eşya ve Bilerek Alma
| Şart | Ne Aranır? | Örnek |
|---|---|---|
| 1. Öncül suç | Eşya daha önce işlenmiş bir suçtan elde edilmiş olmalı | Hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma |
| 2. Eşya | Taşınır bir mal veya para | Telefon, bilgisayar, araç parçası, altın |
| 3. Hareket | Satın alma veya başka bir yolla kabul etme | Bedel ödeyerek alma, hediye olarak alma, rehin alma |
| 4. İştirak etmeme | Fail öncül suça katılmamış olmalı | Hırsızlığa katılan kişi yalnızca hırsızlıktan sorumludur |
| 5. Kast | Eşyanın suçtan geldiğini bilerek alma | Açıkça çalıntı olduğu söylenen malı almak |
Öncül suç yalnızca hırsızlık değildir. Herhangi bir suçtan elde edilen eşya bu suçun konusu olabilir. Öncül suçun failinin yakalanmış veya mahkum edilmiş olması şart değildir. Eşyanın bir suçtan elde edildiğinin dosyada ortaya konulması yeterlidir.
Kabul etme, satın alma dışındaki bütün devralma biçimlerini kapsar. Hediye olarak almak, borca karşılık almak veya rehin olarak tutmak bu kapsamdadır. Eşyayı yalnızca kısa süre emanet almak ise her olayda ayrıca değerlendirilir.
Öncül suça katılan kişi bu suçun faili olamaz. Hırsızlığı birlikte yapan ve payını alan kişi yalnızca hırsızlıktan cezalandırılır. Suç eşyasının satın alınması suçu, öncül suçun dışında kalan alıcı içindir.
Çalıntı Olduğunu Bilmeden Almak Suç mu?
Hayır. Suç yalnızca kasten işlenir. Alıcı, eşyanın bir suçtan elde edildiğini satın aldığı anda bilmelidir. Bilmeden alan kişi bu suçtan cezalandırılamaz. Taksirle, yani dikkatsizlikle işlenmesi mümkün değildir.
Ancak bilmiyordum demek tek başına yetmez. Mahkeme, alıcının bilip bilmediğini olayın koşullarından çıkarır. Uygulamada şu ölçütlere bakılır.
| Ölçüt | Lehe Durum | Aleyhe Durum |
|---|---|---|
| Fiyat | Piyasa değerine yakın bedel | Değerinin çok altında bedel |
| Belge | Fatura, kutu, garanti belgesi var | Hiçbir belge yok, seri numarası kazınmış |
| Satıcı | Kimliği belli, kimlik fotokopisi alınmış | Tanınmayan, kimliğini gizleyen kişi |
| Satış yeri ve zamanı | İş yeri, açık ilan, gündüz | Sokak arası, gece, acele satış |
| Ödeme | Banka havalesi, yazılı sözleşme | Elden nakit, kayıt yok |
| Kontrol | IMEI veya plaka sorgusu yapılmış | Hiçbir araştırma yapılmamış |
| Alıcının işi | Sıradan tüketici | İkinci el ticaretiyle uğraşan ve benzer olayları olan kişi |
Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına belirleyici değildir. Mahkeme hepsini birlikte değerlendirir. Yargıtay, telefonu kimlik fotokopisi alarak ve makul bir bedelle satın alan kişinin mahkumiyetini bozmuştur. Buna karşılık yeni bir cihazı sokakta değerinin onda birine alan kişinin bilmediği savunmasına itibar edilmez.
Şüphe varsa sanık lehine yorumlanır. Alıcının bildiği her türlü şüpheden uzak biçimde ispatlanamıyorsa beraat kararı verilmelidir.
Avukata Sor
Satın aldığınız bir eşyanın çalıntı çıkması nedeniyle ifadeye çağrıldıysanız, alış belgelerinizi hazırlayın ve ifade vermeden önce durumu bir avukatla değerlendirin.
Suç Eşyasının Satın Alınması Suçunun Cezası
| Aşama | Ceza | Açıklama |
|---|---|---|
| Temel ceza (alt sınır) | 6 ay hapis ve adli para cezası | Üst sınır 3 yıl |
| Takdiri indirim (1/6) | 5 ay hapis | Adli para cezası da aynı oranda iner |
| Sonuç | Paraya çevirme, erteleme veya HAGB | Koşulları varsa |
Hapis ve adli para cezası birlikte verilir. Alt sınıra yakın cezalarda hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Cezanın ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması da mümkündür. Bu seçenekler için adli para cezası, cezanın ertelenmesi ve HAGB rehberlerimize bakabilirsiniz.
Bu suçta malvarlığı suçlarına özgü etkin pişmanlık indirimi uygulanmaz. Kanun o indirimi sayılı suçlar için öngörmüştür ve bu suç listede yoktur. Eşyanın iade edilmesi yine de önemlidir. İade, takdiri indirimde ve uzlaştırmada dikkate alınır. Ayrıntı için malvarlığı suçlarında etkin pişmanlık yazımıza bakınız.
Suç uzlaştırma kapsamındadır. Mağdurla anlaşma sağlanırsa dava açılmaz veya açılmış dava düşer. Süreç için uzlaştırma süreci rehberimize bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararları ve Yerleşik İlkeler
Aşağıdaki kararlar, suçun en çok tartışılan iki noktasına ilişkindir. Birincisi alıcının bilip bilmediğinin nasıl belirleneceğidir. İkincisi hırsızlık davasının bu suça dönüşüp dönüşemeyeceğidir.
Yargıtay – E. 2016/8917, K. 2018/10882, T. 20.09.2018
Kimlik fotokopisi alarak ve makul bedelle satın alan kişi
Olay: Sanık, çalıntı olduğu sonradan anlaşılan bir telefonu başka bir kişiden satın almıştır. Satın alırken satıcının kimlik fotokopisini almış ve 600 TL ödemiştir. Bu bedel, cihazın değerine göre çok düşük değildir. Satıcı da satışı inkar etmemiştir. Yerel mahkeme sanığı mahkum etmiştir.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Sanık, telefonu kimden ve hangi koşullarda aldığını belgelemiştir. Bedel makuldür ve satıcının kimliği bellidir. Bu durumda sanığın eşyanın suçtan geldiğini bildiği ispatlanamamıştır. Beraat yerine yetersiz gerekçeyle mahkumiyet kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.
Uygulama için anlamı: ikinci el alışverişte satıcının kimliğini kayda geçirmek en güçlü savunmadır. Yazılı bir satış belgesi, mesaj kayıtları ve ödeme dekontu aynı işlevi görür. Bu belgeler varsa savunma, kastın bulunmadığını somut olarak ortaya koyabilir.
Yargıtay’ın yerleşik ilkesi
Hırsızlık davası bu suça dönüşebilir
İlke: Sanık hakkında yalnızca hırsızlıktan dava açılmış olabilir. Yargılamada hırsızlığı onun yaptığı ispatlanamaz, ancak çalıntı eşyayı bilerek aldığı anlaşılırsa mahkeme suç vasfını değiştirebilir. Bunun için sanığa ek savunma hakkı tanınması zorunludur.
Sınırı: bu dönüşüm her suç için geçerli değildir. Yargıtay, mala zarar verme gibi farklı bir eylemin bu suça dönüşemeyeceğini belirtmiştir. Dönüşüm ancak aynı eşyaya ilişkin fiiller arasında mümkündür.
Uygulama için anlamı: çalıntı eşya üzerinizde yakalandıysa savunma iki soruya birden cevap vermelidir. Eşyayı siz mi çaldınız? Çalmadıysanız çalıntı olduğunu biliyor muydunuz? Ek savunma hakkı verilmeden vasıf değiştirilmesi bozma nedenidir.
Yargıtay’ın yerleşik ilkesi
Etkin pişmanlık indirimi bu suçta uygulanmaz
İlke: Malvarlığı suçlarındaki etkin pişmanlık hükmü, uygulanacağı suçları tek tek sayar. Suç eşyasının satın alınması bu suçlar arasında değildir. Bu nedenle eşyayı iade eden alıcı hakkında o hükme dayanılarak indirim yapılamaz.
Sonucu: mahkemenin bu suçta etkin pişmanlık indirimi uygulaması hukuka aykırıdır ve aleyhe temyiz halinde bozulur. İade yalnızca takdiri indirim ve uzlaştırma bakımından değer taşır.
Uygulama için anlamı: savunma, iadeyi yine de erken yapmalı ve belgelemelidir. Uzlaştırma teklifinin kabulü dosyayı mahkumiyet olmadan kapatabilir.
Hırsızlık, Bilgi Vermeme ve Aklama Suçlarından Farkı
| Suç | Fiil | Ceza | Fark |
|---|---|---|---|
| Suç eşyasının satın alınması (TCK 165) | Suçtan gelen eşyayı bilerek alma | 6 ay-3 yıl hapis ve adli para cezası | – |
| Hırsızlık (TCK 141) | Eşyayı sahibinden alma | 1-3 yıl hapis, nitelikli hallerde daha ağır | Fail eşyayı kendisi alır |
| Bilgi vermeme (TCK 166) | Suçtan geldiğini sonradan öğrenip bildirmeme | Hapis veya adli para cezası | Alırken bilmiyordur |
| Aklama (TCK 282) | Suç gelirini gizleme veya meşru gösterme | 3-7 yıl hapis ve adli para cezası | Kaynağı gizleme amacı vardır |
| Güveni kötüye kullanma (TCK 155) | Emanet malı sahiplenme | 6 ay-2 yıl hapis | Eşya faile rızayla verilmiştir |
En sık karıştırılan iki hüküm 165 ve 166’dır. Eşyayı alırken suçtan geldiğini bilen kişi 165’ten sorumludur. Alırken bilmeyen, sonradan öğrenen kişi ise yetkili makamlara bildirim yapmakla yükümlüdür. Bildirmezse bilgi vermeme suçu oluşur. Bu suçun cezası daha hafiftir.
Dolandırıcılıktan elde edilen para ve eşya için dolandırıcılık suçu rehberimize de bakabilirsiniz.
Çalıntı Mal Aldığını Öğrenen Kişi Ne Yapmalı?
| Durum | Yapılması Gereken | Dikkat |
|---|---|---|
| Satın almadan önce | Satıcının kimliğini alın, yazılı belge düzenleyin, ödemeyi bankadan yapın | Telefonda IMEI, araçta plaka ve şasi sorgusu yapın |
| Çalıntı olduğunu sonradan öğrendiyseniz | Durumu gecikmeden kolluğa veya savcılığa bildirin | Bildirmemek ayrı bir suç oluşturur |
| Polis aradıysa | Eşyayı teslim edin, alış belgelerini hazırlayın | Bkz. ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım |
| Uzlaştırma teklifi geldiyse | Mağdurun zararını gidermeyi değerlendirin | Uzlaşma dosyayı kapatır |
| Zarar gördüyseniz | Satıcıdan ödediğiniz bedeli isteyin | Satıcı hakkında şikayet hakkınız vardır. Bkz. savcılığa şikayet nasıl yapılır |
Çalıntı malı iyi niyetle alan kişi bile malı sahibine geri vermek zorunda kalabilir. Medeni Kanun’a göre çalınan eşyanın sahibi malını beş yıl içinde geri isteyebilir. Mal açık artırmadan, pazardan veya benzer eşya satan birinden iyi niyetle alınmışsa alıcı ödediği bedeli isteyebilir. Diğer hallerde alıcı zararını satıcıdan talep eder.
Beş Hata
İkinci el alışverişte ve soruşturmada sık yapılan yanlışlar
1) Fiyat çok düşükken hiç soru sormamak. 2) Satıcının kimliğini ve yazışmaları saklamamak. 3) Çalıntı olduğunu öğrenince eşyayı elden çıkarmak. Bu davranış kastın göstergesi sayılır. 4) İfadede eşyayı kimden aldığını söylememek. 5) Uzlaştırma teklifini okumadan reddetmek.
Doğru yol bellidir. Alışı belgeleyin. Durumu öğrenince bildirin. Eşyayı teslim edin ve belgelerinizi sunun. Karara karşı başvuru yolları için istinaf ve temyiz rehberimize bakabilirsiniz.
Malvarlığı Suçlarında Müdafilik
Bu dosyalarda sonuç, alıcının bilip bilmediğinin doğru ortaya konulmasına bağlıdır. Soruşturma, uzlaştırma ve yargılama süreçlerinde destek için Ankara ceza avukatı ile iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Bilmeden çalıntı telefon almak suç mu?
Hayır. Suç eşyasının satın alınması yalnızca kasten işlenir. Telefonun çalıntı olduğunu satın alırken bilmiyorsanız suç oluşmaz. Ancak bunu olayın koşullarıyla ortaya koymanız gerekir. Makul bir bedel ödemeniz, satıcının kimliğini almanız ve yazışmaları saklamanız lehinizedir. Çalıntı olduğunu sonradan öğrenirseniz durumu yetkili makamlara bildirmelisiniz.
Suç eşyasının satın alınması suçunun cezası nedir?
Ceza altı aydan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. İkisi birlikte verilir. Alt sınıra yakın cezalarda hapis cezası paraya çevrilebilir, ertelenebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Suç uzlaştırma kapsamındadır. Mağdurla anlaşılırsa dava düşer.
Çalıntı malı iade edersem ceza alır mıyım?
İade, suçu ortadan kaldırmaz. Bu suçta malvarlığı suçlarına özgü etkin pişmanlık indirimi de uygulanmaz. Yine de iade çok önemlidir. Uzlaştırma aşamasında anlaşmayı kolaylaştırır ve dava açılmadan dosyanın kapanmasını sağlayabilir. Yargılama aşamasında ise takdiri indirim gerekçesi olur.
Hırsızlık yapan kişi ayrıca bu suçtan da ceza alır mı?
Hayır. Öncül suça katılan kişi bu suçun faili olamaz. Hırsızlığı yapan veya hırsızlığa iştirak eden kişi yalnızca hırsızlıktan cezalandırılır. Suç eşyasının satın alınması, hırsızlığa katılmamış olan alıcı ve satıcı için öngörülmüştür.
Çalıntı aldığım mal elimden alınırsa paramı nasıl geri alırım?
Öncelikle malı size satan kişiden ödediğiniz bedeli talep edebilirsiniz. Satıcı hakkında şikayette bulunabilir ve hukuk mahkemesinde alacak davası açabilirsiniz. Malı açık artırmadan, pazardan veya benzer eşya satan bir iş yerinden iyi niyetle aldıysanız, malın sahibinden ödediğiniz bedeli isteme hakkınız vardır.
