İşverenin Kusur ve Sorumluluk Tespiti: Bilirkişi Oran Veremez, Kaçınılmazlık ve Rücu Rehberi – 2026
İş kazası veya meslek hastalığında işverenin sorumluluğu 5510 s.K. m.21 ile düzenlenmiştir: işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu kaza/hastalık meydana geldiyse, SGK işçiye yaptığı tüm ödemeleri işverene rücu eder. Rücu tutarı: SGK’nın yaptığı veya yapacağı ödemeler + bağlanan gelirin peşin sermaye değeri; ancak işçinin işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır (tavan kuralı). Kusur tespiti mahkemece yapılır; bilirkişi yalnızca teknik değerlendirme sunar, doğrudan kusur oranı veremez. Kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Sigortasız işçi çalıştıran işveren kusursuz sorumluluk altındadır (m.23).
İşverenin Sorumluluğu: Kusur Esası
| Sorumluluk Türü | Dayanak | Koşul |
|---|---|---|
| İşçiye karşı tazminat | TBK m.49, m.417; 6331 s.K. | Gözetme borcunun ihlali (kusur + illiyet bağı) |
| SGK’ya karşı rücu | 5510 s.K. m.21/1 | Kast veya İSG mevzuatına aykırılık |
| Sigortasız işçi rücu | 5510 s.K. m.23 | Kusur aranmaz; bildirmeme yeterli |
| Geç bildirim rücu | 5510 s.K. m.21/2 | Kazayı süresinde bildirmemek |
Güncel kanun metni için: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu.
Kusur Tespiti ve Bilirkişi Raporu
Kusur oranını belirleme yetkisi hakime aittir; bilirkişi yalnızca teknik değerlendirme sunar, doğrudan kusur oranı veremez
Bilirkişi heyeti genellikle iş güvenliği uzmanı, mühendis ve hukukçudan oluşur. Heyetin görevi: kazanın oluş şeklini, alınmayan İSG tedbirlerini, işçinin davranışını ve üçüncü kişi kusurunu teknik olarak değerlendirmektir. Nihai kusur oranını hakim takdir eder. SGK müfettiş raporu da kusur tespitinde kullanılır ancak mahkemeyi bağlamaz; mahkeme bağımsız bilirkişi incelemesi yaptırabilir. İş kazası maddi tazminat hesaplamasının detayları için iş kazası maddi tazminat davası rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kaçınılmazlık İlkesi
Kaçınılmazlık halinde işverenin sorumluluğu azalır ancak tamamen ortadan kalkmaz; kaçınılmaz oran işçi lehine değerlendirilir
“İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.” Kaçınılmazlık: olayın gerçekleşmesinde işverenin hiçbir tedbirle önleyemeyeceği bir unsurun (deprem, ani hava olayları, öngörülemez teknik arıza) varlığıdır. Yargıtay, kaçınılmazlığı işveren kusurunu azaltan ancak tamamen kaldırmayan bir faktör olarak değerlendirir. Kaçınılmaz oran, işçinin kusuruna eklenmez; ayrı tutulur ve işçi lehine yorumlanır.
Avukata Sor
İş kazası kusur tespiti, SGK rücu davası, bilirkişi raporu değerlendirmesi ve savunma stratejisi için durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
SGK Rücu Davası: 5510 m.21
| Konu | Kural |
|---|---|
| Rücu koşulu | İşverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırılık |
| Rücu kapsamı | SGK’nın yaptığı ve yapacağı ödemeler + bağlanan gelirin peşin sermaye değeri |
| Tavan (üst sınır) | İşçinin işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı |
| Zamanaşımı | 10 yıl; her ödeme için ayrı süre işler |
| Kusur oranı | İşveren kusuru oranında rücu; kusur yoksa rücu yapılmaz (m.21/1 istisna: m.23) |
Tavan Kuralı ve Rücu Hesabı
SGK rücu tutarı, işçinin (veya hak sahiplerinin) işverenden isteyebileceği toplam tazminat tutarını aşamaz; hakim tavan hesabını re’sen gözetmek zorundadır
Yargıtay içtihadı: taraflar tavan incelemesi talep etmese bile hakim bunu re’sen değerlendirir. Tavan hesabında işçinin gerçek ücreti, maluliyet oranı, kusur dağılımı ve bakiye ömür (TRH 2010 tablosu) dikkate alınır. SGK’nın rücu tutarı bu tavandan yüksek olamaz.
Sigortasız İşçi: Kusursuz Sorumluluk (m.23)
Sigortasız işçi çalıştıran işveren için m.21’deki kusur şartı aranmaz; SGK yaptığı tüm ödemeleri kusursuz sorumluluk esasıyla rücu eder
Sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde bildirilmemesi halinde, SGK’nın yaptığı ve yapacağı tüm masraflar ile bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, m.21’deki sorumluluk halleri aranmaksızın işverene ödettirilir. İşverenin “kusur yok” savunması geçersizdir. Bu, sigortasız çalıştırmanın yaratacağı mali riskin ne kadar büyük olduğunu gösterir.
Asıl-Alt İşveren Müteselsil Sorumluluk
| Durum | Sorumluluk |
|---|---|
| Alt işveren kusurlu | Asıl işveren ve alt işveren müteselsilen sorumlu |
| Asıl işveren kusurlu | Alt işveren de müteselsilen sorumlu |
| SGK rücu | SGK her ikisine birden veya birine rücu edebilir |
| İç ilişki | Rücu ödeyen taraf, diğer tarafa kusur oranında rücu edebilir |
Ölümlü iş kazalarında yakınların hakları konusunda destekten yoksun kalma tazminatı rehberimizi, meslek hastalığı tespiti konusunda meslek hastalığı tazminat davası rehberimizi inceleyebilirsiniz. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı için: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
İş kazasını süresinde (3 iş günü) SGK’ya bildirmeyen işveren, bildirimin yapıldığı tarihe kadar SGK’nın yaptığı tedavi masraflarını kusur aranılmaksızın ödemek zorundadır
Bu, m.21/1’deki kusur sorumluluğundan farklıdır; geç bildirimde kusur aranmaz. İşveren kazayı bildirmemişse, SGK bildirime kadar yapılan tüm tedavi giderlerini doğrudan işverene ödettirir. Ayrıca geç bildirim kusur değerlendirmesinde de işveren aleyhine yorumlanır ve idari para cezası uygulanır.
İşveren Savunma Stratejileri
| Savunma | Etkisi |
|---|---|
| Tüm İSG tedbirleri alındı | Kusursuzluk ispatı; rücudan kurtulma mümkün |
| İşçinin ağır kusuru | Tazminattan indirim; ancak tam kurtuş zor (gözetme borcu mutlak) |
| Üçüncü kişi kusuru | Kusur payı üçüncü kişiye yüklenir; işverenin payı azalır |
| İlliyet bağının kesilmesi | Mücbir sebep, işçinin kastı; tam kurtuş mümkün |
| Kaçınılmazlık | Kusur oranını azaltır; tamamen kaldırmaz |
Avukata Sor
SGK rücu davası, kusur tespiti, tavan hesabı, asıl-alt işveren sorumluluğu ve savunma stratejisi için bir avukatla görüşün.
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
| Karar | Konu | İlke |
|---|---|---|
| Yargıtay 21. HD, E.2018/3561, K.2020/4559 | İşçi kusuru | İşçinin dikkat ve özen eksikliği işverenin sorumluluğunu tamamen kaldırmaz; gözetme borcu mutlaktır |
| Yargıtay HGK, E.2018/906, K.2024/104 | Asıl-alt işveren | Asıl işveren ve taşeron müteselsilen sorumlu; tavan hesabı re’sen gözetilir |
| Yargıtay 10. HD, E.2017/3275, K.2019/5859 | Rücu – kusur | Rücu davalarında kusur oranı belirlemek hakimin görevi; bilirkişi doğrudan oran veremez |
| Yargıtay (yerleşik içtihat) | Kaçınılmazlık | Kaçınılmaz oran işçi lehine değerlendirilir; işveren kusurunu azaltır ancak ortadan kaldırmaz |
| Yargıtay (yerleşik içtihat) | Sigortasız işçi | m.23: kusur aranmaksızın rücu; SGK tüm ödemeleri işverene ödettirir |
Sık Sorulan Sorular
SGK rücu davası nedir?
SGK, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işçiye yaptığı ödemeleri (geçici/sürekli iş göremezlik, ölüm aylığı, tedavi giderleri) kusurlu işverene rücu eder. Yasal dayanak 5510 s.K. m.21’dir. Rücu tutarı, işçinin işverenden isteyebileceği tazminat tutarıyla sınırlıdır (tavan kuralı). Zamanaşımı 10 yıldır.
İşveren kusursuzsa rücudan kurtulabilir mi?
m.21 kapsamında evet. 5510 m.21/1 kusur sorumluluğu öngörür; işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırılığı yoksa rücu yapılmaz. Ancak sigortasız işçi çalıştırma (m.23) ve kazayı süresinde bildirmeme (m.21/2) hallerinde kusur aranmaz; işveren kusursuz sorumluluk altındadır.
Bilirkişi raporu kusur oranı verebilir mi?
Yargıtay: kusur oranı belirlemek hakimin görevidir; bilirkişi yalnızca teknik değerlendirme sunar, doğrudan kusur oranı veremez. Uygulamada bilirkişiler oran önerisi yapabilir ancak bu öneri hakimi bağlamaz. Hakim, bilirkişi önerisinden farklı bir kusur oranı belirleyebilir; bunu gerekçelendirmesi yeterlidir.
Taşeron işçisinin iş kazasında asıl işveren de sorumlu mu?
Evet. Asıl işveren ve alt işveren (taşeron) müteselsilen sorumludur. SGK her ikisine birden veya birine rücu edebilir. İşçi de her ikisine birden tazminat davası açabilir. Rücu ödeyen taraf, iç ilişkide diğer tarafa kusur oranında rücu edebilir.
Rücu davasında zamanaşımı kaç yıldır?
SGK rücu alacağında zamanaşımı 10 yıldır. Her ödeme için ayrı zamanaşımı süresi işler. Örneğin SGK’nın 2020’de yaptığı tedavi ödemesi için zamanaşımı 2030’da, 2022’de bağladığı gelir için 2032’de dolar. İşveren, her ödeme kalemini ayrı değerlendirmelidir.
