Uyuşturucu Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma (TCK 190) | 2026
Uyuşturucu madde kullanılmasını kolaylaştırma, TCK m.190’da düzenlenen ve başkalarının uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlem alan ya da kullanma yöntemleri hakkında bilgi veren kişinin cezalandırıldığı suçtur. Aynı madde, madde kullanılmasını alenen özendirmeyi ve bu nitelikte yayın yapmayı da suç sayar. Her iki halde ceza beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır; sağlık mesleği mensupları bakımından yarı oranında artırılır. Suç, kolaylaştırma amacını yani özel kastı arar: Yargıtay’a göre kişinin kendi evinde veya aracında arkadaşlarıyla birlikte madde kullanması kolaylaştırma değildir ve bu durumda yalnızca kullanma suçu oluşur. Özendirmede ise içerik bütünü içinde değerlendirilir; kullanımı anlatmak ile teşvik etmek ayrıdır. Alt sınır beş yıl olduğundan erteleme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve paraya çevirme kural olarak mümkün değildir; bu nedenle suç vasfının doğru belirlenmesi belirleyicidir.
Evini Açan Arkadaş, Şarkı Sözü Yazan Sanatçı: Aynı Madde, Beş Yıldan Başlayan Ceza
Bir genç, arkadaşlarıyla birlikte kendi evinde esrar kullanırken yakalanır; savcılık onu yalnızca kullanmaktan değil, evini kullandırdığı için kolaylaştırmaktan da suçlar. Bir başka dosyada bir müzisyen, klibinde ve şarkı sözlerinde uyuşturucu kullanımını övdüğü iddiasıyla yargılanır. Üçüncü bir dosyada ise bir işletmeci, mekanının arka odasını müşterilerinin madde kullanması için ayırmış ve kapıya gözcü koymuştur.
Üçü de aynı maddeden, TCK 190’dan yargılanır ve ceza beş yıldan başlar. Ancak sonuçlar farklıdır: birincisinde Yargıtay beraat yönünde karar vermektedir, ikincisinde tartışma ifade ve sanat özgürlüğünün sınırlarında düğümlenir, üçüncüsü suçun tipik halidir. Bu rehberde kolaylaştırma ve özendirme suçlarının şartlarını, birlikte kullanma ile kolaylaştırma arasındaki çizgiyi ve savunmanın dayanabileceği içtihadı bulacaksınız.
Uyuşturucu Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Nedir? TCK 190’ın Kapsamı
m.190
İki ayrı suç: kolaylaştırma ve özendirme
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.190’ın birinci fıkrasına göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan veya kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. İkinci fıkraya göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişiye de aynı ceza verilir.
Üçüncü fıkra, bu suçların hekim, diş hekimi, eczacı, kimyager, veteriner, hemşire ve diğer sağlık mesleği mensupları ile kimyacılıkla veya ecza ticaretiyle uğraşan kişiler tarafından işlenmesi halinde cezanın yarı oranında artırılmasını öngörür. Cezalar 2014 yılında ağırlaştırılmış; önceki iki yıllık alt sınır beş yıla çıkarılmıştır.
| Başlık | TCK 190’da Durum |
|---|---|
| Ceza | 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 1000 günden 10000 güne kadar adli para cezası |
| Nitelikli hal | Sağlık mesleği mensupları ve ilgili meslekler: ceza yarı oranında artar |
| Manevi unsur | Kast; birinci fıkrada ayrıca kolaylaştırma amacı |
| Şikayet ve uzlaştırma | Şikayete bağlı değil; uzlaştırma kapsamında değil |
| Sonuç ceza seçenekleri | Alt sınır 5 yıl olduğundan erteleme, HAGB ve paraya çevirme kural olarak mümkün değil |
| Dava zamanaşımı | 15 yıl |
Kolaylaştırma Halleri: Yer, Donanım, Önlem ve Bilgi
| Hareket | İçerik | Örnek |
|---|---|---|
| Özel yer sağlama | Kullanıcıların maddeyi rahat ve güvenli biçimde kullanabileceği bir mekanın onların yararlanmasına sunulması | İş yerinin deposunu veya bir odayı madde kullanılması için tahsis etmek |
| Donanım veya malzeme sağlama | Maddenin hazırlanması veya kullanılması için gerekli ve elverişli araçların temini | Enjektör, özel pipo, düzenek gibi araçları bu amaçla sağlamak |
| Yakalanmayı zorlaştıracak önlem alma | Kullananların kolluk tarafından tespitini güçleştiren tedbirler | Gözcü koymak, haber verme sistemi kurmak, kapıyı kilitleyip uyarı düzeni oluşturmak |
| Kullanma yöntemi hakkında bilgi verme | Maddenin nasıl hazırlanacağı, nasıl kullanılacağı veya etkisinin nasıl artırılacağı konusunda başkalarını bilgilendirme | Belirli bir maddenin dozu ve kullanım biçimi hakkında yol göstermek |
Bu hareketlerin ortak şartı, kullanılmasını kolaylaştırmak için yapılmış olmalarıdır. Kanun bu ifadeyle genel kastın ötesinde bir amaç aramaktadır: failin davranışı, başkalarının madde kullanmasını kolaylaştırmaya özgülenmiş olmalıdır. Bir mekanın sahibi olmak, orada madde kullanıldığını bilmek veya buna göz yummak her zaman bu amacı göstermez; mekanın bu iş için ayrıldığı, düzenlendiği veya sunulduğu ortaya konulmalıdır.
Bilgi verme bakımından da sınır önemlidir. Bağımlılıkla mücadele, zarar azaltma, sağlık eğitimi veya bilimsel yayın amacıyla yapılan açıklamalar kolaylaştırma amacı taşımadığından suç oluşturmaz. Suç, kişinin kullanımı mümkün kılmak veya kolaylaştırmak için yol göstermesi halinde gündeme gelir.
Alenen Özendirme ve Yayın: Sosyal Medya, Müzik, Video
İkinci fıkra iki hareketi cezalandırır: kullanılmasını alenen özendirmek ve bu nitelikte yayın yapmak. Özendirme, başkalarında madde kullanma isteği uyandırmaya, kullanımı cazip, zararsız veya övgüye değer göstermeye yönelik davranıştır ve belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği biçimde, yani alenen yapılmalıdır.
| İçerik | Değerlendirme | Belirleyici Ölçüt |
|---|---|---|
| Madde kullanımını öven, denemeye çağıran paylaşım veya video | Özendirme riski yüksek | İçerik kullanımı cazip gösteriyor ve teşvik ediyor mu? |
| Madde kullanırken çekilmiş görüntünün herkese açık paylaşılması | Tartışmalı | Salt görüntü mü, yoksa özendirici sunum ve çağrı mı var? |
| Şarkı, film, roman gibi sanat eserinde madde kullanımının yer alması | Kural olarak suç değil | Eser kullanımı anlatıyor mu, yoksa övüp teşvik mi ediyor? |
| Bağımlılığın zararlarını anlatan haber, belgesel, kişisel deneyim | Suç oluşmaz | Bilgilendirme ve uyarı amacı |
| Yasal düzenleme tartışması, politika eleştirisi | Suç oluşmaz | Düşünce açıklaması |
| Kapalı bir mesaj grubunda arkadaşlar arası yazışma | Aleniyet yok | Belirli ve sınırlı kişiler |
Sanat eserleri ve sosyal medya içerikleri bakımından çizgi, anlatmak ile özendirmek arasındadır. Bir eserde madde kullanımının konu edilmesi, karakterin kullanıcı olması veya kullanımın gerçekçi biçimde gösterilmesi tek başına özendirme değildir. Buna karşılık içeriğin bütününe bakıldığında kullanımı yücelten, zararsız gösteren ve izleyiciyi denemeye yönelten bir dil ve sunum varsa suç tartışılır. Bu değerlendirmede içeriğin tamamı, hedef kitlesi ve yayıldığı ortam birlikte dikkate alınır; bağlamından koparılmış tek bir cümle veya kare yeterli değildir. Sosyal medya kaynaklı diğer suçlar için sosyal medya üzerinden işlenen suçlar rehberimize bakabilirsiniz.
Avukata Sor
Birlikte madde kullanımı veya bir paylaşım nedeniyle hakkınızda kolaylaştırma ya da özendirme suçlaması yöneltildiyse, suç vasfı ve özel kast bakımından dosyanızı ifade vermeden önce bir avukatla değerlendirin.
Birlikte Kullanmak Kolaylaştırma mıdır? Özel Kast Şartı
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun şudur: birkaç kişi bir evde veya araçta birlikte madde kullanırken yakalanır ve evin ya da aracın sahibi, yer sağladığı gerekçesiyle kolaylaştırmaktan da suçlanır. Bu suçlamanın sonucu ağırdır; çünkü kullanma suçunda iki yıldan başlayan ve tedavi ile denetimli serbestlik yoluyla dava açılmasının ertelenebildiği bir rejim varken, kolaylaştırmada ceza beş yıldan başlar.
Yargıtay bu dosyalarda özel kastı belirleyici saymaktadır. Kişinin kendi evinde veya aracında arkadaşlarıyla birlikte madde kullanması, mekanı başkalarının kullanımını kolaylaştırmak amacıyla tahsis etmesi anlamına gelmez. Fail de kullanıcıdır ve mekan, birlikte kullanmanın doğal ortamıdır. Bu durumda kolaylaştırma suçunun manevi unsuru oluşmaz ve kişi yalnızca kullanmak için madde bulundurmaktan sorumlu tutulur.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Ev sahibi de kullanıcı; arkadaşlarıyla birlikte tek seferlik veya ara sıra kullanım | Kolaylaştırma yok; TCK 191 |
| Araçta birlikte kullanım | Kolaylaştırma yok; TCK 191 |
| Mekanın sürekli biçimde başkalarının kullanımına sunulması, gelen gidenin bu amaçla kabul edilmesi | Kolaylaştırma tartışılır |
| Mekan için ücret alınması, gözcü veya uyarı düzeni kurulması | Kolaylaştırma |
| Maddenin de ev sahibi tarafından temin edilip başkalarına verilmesi | Kolaylaştırma değil, TCK 188 kapsamında başkasına verme |
Yargıtay Kararları ve Yerleşik İlkeler
Uyuşturucu suçlarında temyiz incelemesini Yargıtay 10. Ceza Dairesi yapmakta; bir dönem bu dosyalara 20. Ceza Dairesi de bakmıştır. Aşağıdaki kararlar birlikte kullanma ile kolaylaştırma arasındaki sınırı çizen içtihatlardır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi – E. 2017/3336, K. 2018/1747
Araçta birlikte madde kullanmak kolaylaştırma değildir
Olay: Sanık, arkadaşıyla birlikte araç içinde uyuşturucu madde kullanmıştır. Yerel mahkeme, aracın madde kullanılan yer olması nedeniyle sanığı kullanılmasını kolaylaştırma suçundan mahkum etmiştir.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Daire, sanığın eyleminin başkasıyla birlikte uyuşturucu madde kullanmaktan ibaret olduğunu; bu eylemin, TCK 190/1’de düzenlenen suçun unsurlarından olan uyuşturucu madde kullanılmasını kolaylaştırma özel kastıyla gerçekleşmediğini belirtmiştir. Suçun manevi unsuru oluşmadığından, sanığın beraati yerine mahkumiyetine karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır.
Uygulama için anlamı: karar, kolaylaştırma suçunda kanunun aradığı amacın bağımsız bir unsur olduğunu açıkça ortaya koyar. Savunmada belirleyici olan, sanığın da kullanıcı olduğunun ve mekanın veya aracın başkalarının kullanımı için ayrılmadığının gösterilmesidir. Sanığın kan ve idrar tahlili, ele geçen maddenin miktarı, olayın tek seferlik olup olmadığı ve tanık beyanları bu noktada önem taşır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi – E. 2017/3946, K. 2017/5134
Kendi evinde başkalarıyla birlikte kullanmak kolaylaştırma suçunu oluşturmaz
Olay: Sanığın üzerinde ve evinde uyuşturucu madde ele geçirilmiş; sanık maddeyi kullanmak için aldığını ve evinde başkalarıyla birlikte kullandığını beyan etmiştir. Hakkında evini kullandırdığı gerekçesiyle kolaylaştırma suçundan da hüküm kurulmuştur.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Daire, kişinin kendi evinde başkalarıyla birlikte uyuşturucu madde kullanmasının, uyuşturucu madde kullanımını kolaylaştırma suçunu oluşturmayacağını kabul etmiştir. Kullanmak için alınan maddenin evde birlikte tüketilmesi, evin başkalarının kullanımını kolaylaştırmak amacıyla özel olarak sağlandığını göstermez.
Uygulama için anlamı: iki karar birlikte okunduğunda ilke netleşir. Mekanın sahibi olmak ve orada madde kullanılmış olması kolaylaştırma için yeterli değildir; mekanın bu amaca özgülenmesi aranır. İddianamede kullanma suçunun yanına kolaylaştırma suçu eklenmişse savunma, bu içtihada dayanarak suçun manevi unsurunun oluşmadığını ileri sürmeli ve dosyanın kullanma suçuna özgü tedavi ve denetimli serbestlik rejimi içinde değerlendirilmesini istemelidir.
Yargıtay’ın yerleşik ilkeleri
Yer sağlamada özgüleme, özendirmede aleniyet ve içerik bütünlüğü
Yer sağlama: Yargıtay uygulamasında özel yer sağlama, kullanıcıların maddeyi kolaylıkla ve güvenlik içinde kullanabilecekleri bir mekanın onların yararlanmasına sunulması olarak anlaşılır. Mekanın süreklilik gösterecek biçimde bu amaçla kullanıldığı, farklı kişilerin bu amaçla kabul edildiği veya düzenin buna göre kurulduğu hallerde suç oluşur; tesadüfi ve tek seferlik birlikte kullanım bu kapsamda değildir.
Malzemenin elverişliliği: sağlanan donanım veya malzemenin kullanım amacını gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir. Gündelik hayatta olağan kullanımı bulunan bir eşyanın verilmesi, kolaylaştırma amacı ayrıca ortaya konulmadıkça suçu oluşturmaz.
Özendirme: ikinci fıkra bakımından aleniyet ve içeriğin özendirici niteliği birlikte aranır. İçerik, bütünü ve bağlamı içinde değerlendirilir; kullanımı anlatmak ile kullanıma teşvik etmek ayrıdır. Bu ayrımın yapılmadığı, içeriğin tamamının incelenmediği ve özendirici niteliğin gerekçelendirilmediği kararlar eksik inceleme nedeniyle kanun yolunda denetlenir.
TCK 188 ve TCK 191 ile Farkı, Ceza Hesabı
| Suç | Fiil | Ceza | Özelliği |
|---|---|---|---|
| Kullanmak için bulundurma (TCK 191) | Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma, kullanma | 2-5 yıl hapis | Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, tedavi ve denetimli serbestlik |
| Kolaylaştırma ve özendirme (TCK 190) | Yer, donanım, önlem, bilgi sağlama; alenen özendirme | 5-10 yıl hapis ve adli para cezası | Özel amaç aranır |
| Ticaret (TCK 188) | Satma, satışa arz, başkasına verme, nakletme, ticari amaçla bulundurma | 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası | Maddenin başkasına geçmesi veya geçirilmek istenmesi |
| Durum | Temel Ceza (alt sınır) | Takdiri İndirim (1/6) Sonrası |
|---|---|---|
| TCK 190/1 veya 190/2 | 5 yıl hapis | 4 yıl 2 ay |
| Sağlık mesleği mensubu (190/3) | 7 yıl 6 ay hapis | 6 yıl 3 ay |
Alt sınırın beş yıl olması nedeniyle bu suçta cezanın ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve adli para cezasına çevirme yolları kural olarak kapalıdır. Bu durum suç vasfını her şeyden önemli hale getirir: eylemin kolaylaştırma değil kullanma olarak nitelendirilmesi, beş yıllık hapis ile tedavi ve denetimli serbestlik arasındaki farkı belirler. Kullanma suçundaki denetim rejimi için denetimli serbestlik şartları, uyuşturucu suçlarındaki etkin pişmanlık için uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık rehberlerimize bakabilirsiniz.
Soruşturmada ve Savunmada İzlenecek Yol
| Aşama | Yapılması Gereken | Dikkat |
|---|---|---|
| Yakalama ve arama | Arama kararının ve tutanağın hukuka uygunluğunu incelemek | Bkz. gözaltına alındım ne yapmalıyım |
| İfade | Kendi kullanımını, birlikte kullanmanın koşullarını ve mekanın niteliğini açıklamak | Müdafi ile görüşmeden ifade verilmemeli. Bkz. ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım |
| Delil | Tahlil sonuçları, ele geçen miktar, mekanın kullanım biçimi, tanıklar | Mekanın bu amaca özgülendiğine dair delil yoksa bunu vurgulamak |
| Özendirme dosyaları | İçeriğin tamamını ve bağlamını dosyaya sunmak; bilirkişi incelemesi istemek | Tek kare veya tek cümle üzerinden değerlendirmeye itiraz |
| Tutukluluk | Suç vasfına itiraz ederek ölçülülük değerlendirmesi istemek | Bkz. tutuklama ve adli kontrole itiraz |
| Kanun yolu | Özel kastın tartışılmamasını ileri sürmek | Bkz. istinaf ve temyiz |
Beş Hata
Kolaylaştırma suçlamasında savunmayı zayıflatan adımlar
1) Ben kullanmıyorum, arkadaşlarım kullandı demek: bu savunma, kişiyi kullanıcı olmaktan çıkarıp yer sağlayan konumuna yerleştirir ve kolaylaştırma suçlamasını güçlendirir; beyan gerçeğe uygun ve hukuki sonuçları bilinerek verilmelidir. 2) Suç vasfını tartışmadan yalnızca ceza indirimi istemek: asıl savunma özel kastın yokluğudur. 3) Mekanın kullanım biçimine ilişkin delil sunmamak. 4) Özendirme dosyalarında içeriği silip ortadan kaldırmak: içeriğin tamamı çoğu zaman savunmanın en güçlü delilidir. 5) Kullanma suçuna ilişkin tedavi ve denetimli serbestlik imkanını gündeme getirmemek.
Doğru strateji; eylemin birlikte kullanma mı yoksa başkalarının kullanımını kolaylaştırma mı olduğunu delille ortaya koymak, Yargıtay’ın özel kast içtihadına dayanmak, özendirme dosyalarında içeriğin bütününü ve amacını tartışmak ve suç vasfına ilişkin itirazı her aşamada yinelemektir.
Uyuşturucu Dosyalarında Suç Vasfı ve Müdafilik
Eylemin kullanma mı, kolaylaştırma mı, ticaret mi olduğu; tedavi ve denetimli serbestlik ile yıllarca hapis arasındaki farkı belirler. Yakalama anından temyize kadar müdafilik için Ankara ceza avukatı desteği almak üzere büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir; ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Evimde arkadaşlarımla uyuşturucu kullanırsak kolaylaştırma suçundan ceza alır mıyım?
Yargıtay’a göre kişinin kendi evinde veya aracında arkadaşlarıyla birlikte madde kullanması, tek başına kullanılmasını kolaylaştırma suçunu oluşturmaz. Bu suç, mekanın başkalarının kullanımını kolaylaştırmak amacıyla sağlanmasını, yani özel bir kastı arar. Siz de kullanıcıysanız ve ev bu iş için ayrılmış bir yer değilse yalnızca kullanmak için madde bulundurmaktan sorumlu tutulursunuz. Ancak evin sürekli biçimde başkalarının kullanımına sunulması, ücret alınması veya gözcü düzeni kurulması halinde kolaylaştırma suçu oluşur.
Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırmanın cezası nedir?
Ceza beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır. Suç hekim, eczacı, hemşire gibi sağlık mesleği mensupları tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Alt sınır beş yıl olduğundan cezanın ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve adli para cezasına çevrilmesi kural olarak mümkün değildir.
Sosyal medyada uyuşturucu ile ilgili paylaşım yapmak suç mudur?
Her paylaşım suç değildir. Suç, madde kullanımının alenen özendirilmesi, yani kullanımın cazip, zararsız veya övgüye değer gösterilerek başkalarında kullanma isteği uyandırılması halinde oluşur. Bağımlılığın zararlarını anlatmak, haber yapmak, yasal düzenlemeyi tartışmak veya kişisel deneyimi uyarı amacıyla paylaşmak suç oluşturmaz. Değerlendirmede içeriğin bütünü, sunuluş biçimi ve hedef kitlesi dikkate alınır.
Şarkı sözünde veya filmde uyuşturucu kullanımının geçmesi suç mu?
Bir sanat eserinde madde kullanımının konu edilmesi veya gösterilmesi tek başına özendirme değildir; sanat ve ifade özgürlüğü kapsamındadır. Suçtan söz edilebilmesi için eserin bütününe bakıldığında kullanımı yücelttiği ve izleyiciyi veya dinleyiciyi kullanmaya yönelttiği sonucuna varılması gerekir. Bu değerlendirme eserin tamamı üzerinden ve gerekirse bilirkişi incelemesiyle yapılmalıdır; bağlamından koparılmış bir dize veya sahne yeterli değildir.
Kolaylaştırma ile uyuşturucu ticareti arasındaki fark nedir?
Kolaylaştırmada fail maddeyi başkasına vermez; kullanım için yer, araç, güvenlik veya bilgi sağlar. Maddeyi bizzat temin edip başkasına veren, satan veya ikram eden kişi ise uyuşturucu ticareti suçundan sorumlu olur ve bu suçta ceza on yıldan başlar. Bu nedenle bir ortamda maddenin kim tarafından getirildiği ve kimlere verildiği, suç vasfının belirlenmesinde en kritik noktadır.
