Haksız Fiile Tepki ve Karşılıklı Hakaret (TCK 129) | 2026
Karşılıklı hakaret, TCK m.129/3’te düzenlenen ve tarafların birbirine hakaret etmesi halinde hakime taraflardan birinin veya ikisinin cezasını indirme ya da ceza vermekten tümüyle vazgeçme yetkisi veren hükümdür. Aynı madde iki hali daha düzenler: hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir; hakaret kasten yaralamaya tepki olarak işlenmişse kişiye ceza verilmez ve bu halde hakimin takdir yetkisi yoktur. Karşılıklı hakaretten söz edilebilmesi için iki tarafın sözü de hakaret suçunu oluşturmalıdır: Yargıtay’a göre defol git gibi sözler veya hakarete sensin o diye verilen cevap hakaret sayılmaz. Ceza vermekten vazgeçildiğinde ceza verilmesine yer olmadığına karar verilir; bu karar mahkumiyet değildir, ancak beraat de değildir: yargılama giderleri sanıklara yükletilebilir ve manevi tazminat davası açılabilir. Hakaret, kamu görevlisine karşı işlenen hali dışında şikayete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır.
Trafikte Bir Tartışma: İki Hakaret, Tek Ceza veya Hiç Ceza
Park yeri yüzünden başlayan bir tartışmada iki sürücü birbirine ağır sözler söyler; ikisi de karakola gidip diğerinden şikayetçi olur. Başka bir olayda komşusunun kendisine tokat atması üzerine küfreden kişi hakkında hakaretten dava açılır. Üçüncü bir olayda ise taraflardan biri küfreder, diğeri yalnızca defol git der ve küfreden taraf duruşmada karşılıklı hakaret savunması yapar.
Bu üç olayın sonucu birbirinden farklıdır. Birincisinde hakim iki tarafa da ceza vermeyebilir; ikincisinde ceza vermesi zaten mümkün değildir; üçüncüsünde ise karşılıklı hakaret savunması reddedilir. Hepsini belirleyen hüküm TCK 129’dur. Aşağıda bu maddenin üç fıkrasını, karşılıklı hakaretin şartlarını, ceza verilmesine yer olmadığı kararının sonuçlarını ve Yargıtay’ın ölçütlerini bulacaksınız.
Karşılıklı Hakaret Nedir? TCK 129’un Üç Fıkrası
m.129
Hakaret suçunda cezayı azaltan veya kaldıran üç hal
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.129; hakaret suçunda cezanın indirilmesini veya hiç verilmemesini sağlayan üç durumu düzenler. Birinci fıkraya göre hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir. İkinci fıkraya göre hakaret, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse kişiye ceza verilmez. Üçüncü fıkraya göre hakaret karşılıklı işlenmişse, olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.
Madde gerekçesine göre hakim, birinci fıkrada mağdurun haksız hareketinin ağırlığını; üçüncü fıkrada ise hakaretleşmeye hangi tarafın neden olduğunu gözeterek karar verir.
| Fıkra | Durum | Hakimin Yetkisi | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 129/1 | Hakaret, mağdurun haksız fiiline tepki | Takdiri | İndirim veya ceza vermekten vazgeçme |
| 129/2 | Hakaret, kasten yaralamaya tepki | Takdir yok, zorunlu | Ceza verilmez |
| 129/3 | Taraflar birbirine hakaret etmiş | Takdiri; taraflardan biri veya ikisi için | İndirim veya ceza vermekten vazgeçme |
Haksız Fiile Tepki Olarak Hakaret ve Kasten Yaralamaya Tepki
Birinci fıkradaki haksız fiil, hukuk düzeninin onaylamadığı her türlü davranıştır; suç oluşturması şart değildir. Borcunu ödememekte direnen kişinin alacaklıyı oyalaması, komşunun bahçeye zarar vermesi, bir sürücünün tehlikeli biçimde yol kesmesi veya bir kişinin diğerini itip kakması bu kapsamda değerlendirilebilir. Aranan, hakaretin bu haksız fiile tepki olarak ve onunla bağlantılı biçimde söylenmiş olmasıdır; aradan uzun zaman geçtikten sonra, soğukkanlılıkla söylenen sözlerde tepki niteliği zayıflar.
İkinci fıkra bundan ayrılır: hakaret bir kasten yaralama fiiline tepki ise hakimin takdir yetkisi yoktur, kişiye ceza verilmez. Tokat, yumruk, itme sonucu yaralanma gibi basit bir yaralama dahi bu sonucu doğurur. Bu halde yaralayan kişi hakkında ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır; hakaret eden kişi ise yalnızca yaralamanın mağdurudur.
Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret halinde de bu hükümler uygulanabilir: görevlinin hukuka aykırı bir davranışına, örneğin görev sınırlarını aşan bir müdahalesine tepki olarak söylenen sözlerde birinci fıkra tartışılmalıdır. Aynı olayda direnme suçlaması varsa görevi yaptırmamak için direnme rehberimize bakınız.
Karşılıklı Hakaretin Şartları: Her Sert Söz Hakaret Değildir
| Şart | Ne Aranır? | Uygulamadaki Sorun |
|---|---|---|
| 1. İki ayrı hakaret | Tarafların her ikisinin sözü de hakaret suçunu oluşturmalı | Kaba, nezaketsiz veya kırıcı ama hakaret düzeyine ulaşmayan söz karşılıklılığı sağlamaz |
| 2. Karşılıklılık | Hakaretler birbirine yönelmiş olmalı | Üçüncü kişiye söylenen söz bu kapsamda değildir |
| 3. Bağlantı | Aynı olay içinde veya birbirinin devamı niteliğinde olmalı | Aynı anda olması şart değil; ancak aradaki bağ kopmamalı |
| 4. İspat | Karşı tarafın hakareti delille ortaya konulmalı | Tanık anlatımları çelişkiliyse mahkeme bu çelişkiyi gidermek zorunda |
Uygulamada en sık yapılan hata, karşı tarafın her sert sözünü hakaret saymaktır. Yargıtay’a göre defol git gibi sözler veya karşı tarafın hakaretine sensin o biçiminde verilen cevap, onur ve saygınlığı rencide edici bir yakıştırma içermediğinden hakaret oluşturmaz; dolayısıyla karşılıklı hakaretten de söz edilemez. Bu durumda yalnızca küfreden taraf cezalandırılır. Ancak karşı tarafın bu davranışı haksız bir fiil düzeyine ulaşıyorsa birinci fıkra ayrıca tartışılabilir.
Karşılıklı hakaretin varlığı, hakaretin ilk kimden geldiğinin kesin olarak belirlenmesini şart koşmaz; ancak hakim kimin neden olduğunu takdirinde dikkate alır. Hakaretleşmeyi başlatan ve ağır sözleri söyleyen tarafa indirimli ceza verilirken, yalnızca karşılık veren taraf hakkında ceza vermekten vazgeçilmesi mümkündür. Hakaret suçunun unsurları için hakaret suçu (TCK 125) rehberimize bakabilirsiniz.
Avukata Sor
Bir tartışma sonrası hakkınızda hakaret şikayeti yapıldıysa veya siz şikayetçi olmayı düşünüyorsanız, olayın karşılıklı hakaret veya haksız fiile tepki kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini ifade vermeden önce bir avukatla görüşün.
Ceza Hesabı, Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı ve Sonuçları
| Durum | Temel Ceza (alt sınır) | TCK 129 Sonrası | Olası Sonuç |
|---|---|---|---|
| Hakaret (TCK 125/1) | 3 ay hapis veya adli para cezası | İndirim: 2 aya kadar; veya ceza verilmez | Adli para cezası veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı |
| Alenen hakaret (125/4) | 3 ay 15 gün | İndirim veya ceza verilmez | Aynı |
| Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret (125/3-a) | 1 yıl hapis | İndirim: 8 aya kadar; veya ceza verilmez | Erteleme, HAGB, adli para cezası veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı |
| Kasten yaralamaya tepki (129/2) | – | Ceza verilmez (zorunlu) | Ceza verilmesine yer olmadığı kararı |
Tabloda indirim, uygulamadaki yaygın kabule uygun olarak üçte bir oranına kadar hesaplanmıştır. Ceza vermekten vazgeçildiğinde mahkeme Ceza Muhakemesi Kanunu m.223/4 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verir. Bu karar mahkumiyet değildir ve adli sicile mahkumiyet olarak işlenmez; ancak beraat de değildir. Bunun iki sonucu vardır: birincisi, aynı Kanun’un 328. maddesi gereği karşılıklı hakarette taraflardan birinin veya ikisinin cezadan muaf tutulması yargılama giderlerine mahkum edilmelerine engel değildir. İkincisi, fiilin hukuka aykırılığı devam ettiğinden hukuk mahkemesinde manevi tazminat istenmesinin önü kapanmaz.
Yargıtay Kararları: 4. ve 18. Ceza Dairesi Uygulaması
Hakaret suçlarında temyiz incelemesi uzun süre Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nce yapılmış, bu dairenin kapatılmasından sonra görev 4. Ceza Dairesi’ne geçmiştir. Aşağıdaki kararlar karşılıklı hakaretin sınırlarını ve ceza verilmemesinin sonuçlarını gösterir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2020/15827, K. 2021/18958
Defol git sözü hakaret değildir; karşılıklı hakaret hükmü uygulanamaz
Olay: Sanık, katılana hakaret ettiği için yargılanmış ve olayın karşılıklı hakaret olduğunu savunmuştur. Dosyada katılanın sanığa yönelik söylediği kabul edilen söz defol git ifadesidir.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Daire, üçüncü fıkranın uygulanabilmesi için hakaret eyleminin karşılıklı olarak gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Katılanın söylediği kabul edilen defol git sözü, hakaret suçunun aradığı nitelikte, yani onur, şeref ve saygınlığı rencide edici bir olgu isnadı veya sövme niteliğinde değildir. Bu nedenle ortada iki ayrı hakaret bulunmadığından maddenin uygulanma şartlarının gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır.
Uygulama için anlamı: karşılıklı hakaret savunması, karşı tarafın sözünün de hakaret suçunu oluşturduğu gösterilebildiği ölçüde sonuç verir. Savunmada karşı tarafın söylediği sözler tanık, kamera kaydı veya yazışma ile somut olarak ortaya konulmalı; söz hakaret düzeyine ulaşmıyorsa savunma, bu davranışın haksız fiil oluşturduğu ve birinci fıkranın uygulanması gerektiği yönünde kurulmalıdır.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi – E. 2015/36700, K. 2016/18490
Hakarete sensin o diye cevap vermek hakaret sayılmaz
Olay: Taraflardan biri diğerine hakaret içeren sözler söylemiş; diğeri bu sözlere sensin o biçiminde karşılık vermiştir. Uyuşmazlık, bu cevabın hakaret oluşturup oluşturmadığı ve olayın karşılıklı hakaret sayılıp sayılmayacağıdır.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Daire, karşılıklı hakaretten söz edilebilmesi için iki tarafın da birbirine hakaret niteliğinde söz söylemesi gerektiğini; yalnızca kendisine yöneltilen sözü karşı tarafa iade etmekten ibaret bir cevabın hakaret oluşturmadığını kabul etmiştir. Dolayısıyla cevap veren kişi bakımından suç oluşmaz, ilk hakareti söyleyen kişi bakımından da karşılıklı hakaret hükmü uygulanmaz.
Uygulama için anlamı: bu karar iki tarafa da ders içerir. Hakarete uğrayan kişi, karşılık verirken ölçülü kaldığı sürece hem sanık olmaktan kurtulur hem de karşı tarafın indirim imkanını ortadan kaldırır. Hakaret eden taraf ise karşı tarafın sözlerinin niteliğini doğru değerlendirmeden karşılıklı hakaret savunmasına güvenmemelidir.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi – E. 2016/8416, K. 2018/7518 ve 07.02.2017 tarihli karar
Tanık çelişkisi giderilmeli; ceza verilmese de yargılama gideri ödenir
Birinci karar: Daire, karşılıklı hakaret iddiasının bulunduğu bir dosyada tanık anlatımları arasındaki çelişkinin giderilmesi gerektiğine işaret etmiştir. Hakaretin karşılıklı olup olmadığı ve hangi tarafın neden olduğu çoğu zaman yalnızca tanık beyanlarıyla belirlenebildiğinden, çelişkili anlatımlar karşısında tanıkların yeniden dinlenmesi ve hangi beyana neden üstünlük tanındığının gerekçede gösterilmesi zorunludur.
İkinci karar: Yargıtay, sanıkların hakareti karşılıklı işlemeleri nedeniyle üçüncü fıkra uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen bir dosyada, bu kararın suçu ve suçluluğu ortadan kaldırmadığını belirtmiştir. Bu nedenle sanıkların sebep oldukları yargılama giderlerinden sorumlu tutulmaları gerekir; yerel mahkemenin giderleri sanıklara yüklememesi hukuka aykırı bulunmuş ve hüküm bu yönden düzeltilerek onanmıştır.
Uygulama için anlamı: ceza verilmesine yer olmadığı kararı bir aklanma değildir. Mahkeme hakaretin işlendiğini kabul etmiş, yalnızca ceza vermemiştir. Bu karar yargılama giderleri ve olası tazminat davası bakımından sonuç doğurur. Hakaret etmediğini savunan sanık bakımından doğru talep karşılıklı hakaret değil, beraattir; iki talep aynı anda ileri sürülecekse beraat öncelikli olarak istenmelidir.
Haksız Tahrik, Uzlaştırma ve Tazminat Davasıyla İlişkisi
| Kurum | Dayanak | Karşılıklı Hakaretle İlişkisi |
|---|---|---|
| Genel haksız tahrik | TCK 29 | Hakarette özel hüküm olan 129 uygulanır; aynı olay nedeniyle ayrıca 29 uygulanmaz |
| Uzlaştırma | CMK 253 | Hakaret (kamu görevlisine karşı olan hariç) uzlaştırma kapsamındadır; uzlaşma halinde dava açılmaz veya düşer |
| Şikayet | TCK 131 | Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç şikayete bağlıdır; süre 6 aydır |
| Manevi tazminat | Borçlar Kanunu | Ceza verilmemesi tazminatı engellemez; karşılıklı hakaret tazminat miktarında indirim sebebi olabilir |
| Kişinin hatırasına hakaret | TCK 130 | Ayrı bir suçtur; 129 yaşayan kişiler arasındaki hakarete ilişkindir |
Karşılıklı hakaret dosyalarında en hızlı çözüm çoğunlukla ceza yargılamasının dışındadır: iki taraf da şikayetçi olduğunda, karşılıklı şikayetten vazgeçme veya uzlaştırma ile dosya kapanır. Genel haksız tahrik için haksız tahrik indirimi, uzlaştırma için uzlaştırma süreci, şikayet süresi ve vazgeçme için şikayet süresi ile şikayetten vazgeçme, dava açma süreci için hakaret davası nasıl açılır, ölen kişiye yönelik sözler için kişinin hatırasına hakaret rehberlerimize bakabilirsiniz.
Şikayetçi ve Sanık İçin İzlenecek Yol
| Taraf | Yapılması Gereken | Dikkat |
|---|---|---|
| Hakarete uğrayan | Sözleri, tarihi ve tanıkları not almak; mesaj ve kayıtları saklamak; 6 ay içinde şikayet etmek | Karşılık verirken hakaret etmemek; aksi halde karşı taraf 129/3’ten yararlanır |
| Hakaretle suçlanan | Karşı tarafın sözlerini ve haksız fiilini delille ortaya koymak; 129’un hangi fıkrasının uygulanacağını açıkça talep etmek | Hakaret etmediğini savunuyorsa öncelikle beraat istemek |
| Her iki taraf | Uzlaştırma teklifini değerlendirmek | Uzlaşma kesin sonuç doğurur; sonradan şikayet yenilenemez |
| Hüküm sonrası | Gerekçesiz ret veya tanık çelişkisinin giderilmemesini kanun yolunda ileri sürmek | Bkz. istinaf ve temyiz |
Beş Hata
Karşılıklı hakaret dosyalarında sık yapılan yanlışlar
1) O da bana kötü söz söyledi demekle yetinmek: karşı tarafın sözünün ne olduğu ve hakaret niteliği taşıdığı somut olarak gösterilmelidir. 2) Yaralamaya tepki olarak söylenen sözü karşılıklı hakaret gibi savunmak: bu durumda ikinci fıkra uygulanır ve ceza verilmemesi zorunludur; yaralama doktor raporuyla belgelenmelidir. 3) Ses veya görüntü kaydını hukuka aykırı yollarla elde etmek: delilin kullanılamaması bir yana, ayrı bir suçlamaya yol açabilir. 4) Ceza verilmesine yer olmadığı kararını beraat sanıp tazminat davasını hafife almak. 5) Uzlaştırma görüşmesine hazırlıksız gitmek ve karşılıklı şikayetlerin birlikte sonlandırılması imkanını kaçırmak.
Doğru strateji; olayın sırasını ve her iki tarafın sözlerini delille belirlemek, uygulanması istenen fıkrayı açıkça göstermek, uzlaştırmayı karşılıklı şikayetleri birlikte kapatacak biçimde kullanmak ve ceza verilmese bile tazminat riskini hesaba katmaktır. İfade öncesi haklar için ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım yazımıza bakabilirsiniz.
Hakaret Dosyalarında Müdafilik ve Şikayetçi Vekilliği
Hakaret dosyalarında sonuç, sözlerin niteliğine ve olayın sırasının doğru ortaya konulmasına bağlıdır. Uzlaştırma, ceza yargılaması ve tazminat süreçlerinin birlikte yürütülmesi için Ankara ceza avukatı desteği almak üzere büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir; ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Karşılıklı hakarette iki taraf da ceza alır mı?
Karşılıklı hakarette iki taraf da hakaret suçunu işlemiş sayılır; ancak TCK 129/3 hakime geniş bir takdir yetkisi verir. Hakim, olayın mahiyetine ve hakaretleşmeye kimin neden olduğuna göre taraflardan birinin veya ikisinin cezasını indirebilir ya da ceza vermekten tümüyle vazgeçebilir. Uygulamada benzer ağırlıkta sözlerin söylendiği ani tartışmalarda çoğunlukla iki taraf hakkında da ceza verilmesine yer olmadığına karar verilir; hakareti başlatan veya çok daha ağır sözler söyleyen taraf ise indirimli ceza alabilir.
Bana önce o vurdu, ben de küfrettim. Ceza alır mıyım?
Hayır. TCK 129/2 uyarınca hakaret, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse kişiye ceza verilmez; bu fıkrada hakimin takdir yetkisi yoktur. Önemli olan, yaralamanın gerçekleştiğinin ve hakaretin buna tepki olarak söylendiğinin ortaya konulmasıdır. Bunun için doktor raporu, tanık ve varsa kamera kaydı sunulmalıdır. Size vuran kişi hakkında ayrıca kasten yaralamadan şikayetçi olabilirsiniz.
Karşı tarafın her sert sözü karşılıklı hakaret sayılır mı?
Hayır. Karşılıklı hakaretten söz edilebilmesi için iki tarafın sözü de hakaret suçunu oluşturmalıdır. Yargıtay, defol git gibi kaba ama onur kırıcı bir yakıştırma içermeyen sözleri ve hakarete sensin o biçiminde verilen cevabı hakaret saymamakta; bu durumlarda karşılıklı hakaret hükmünü uygulamamaktadır. Karşı tarafın davranışı hakaret düzeyine ulaşmasa da haksız bir fiil niteliğindeyse, birinci fıkra uyarınca indirim veya ceza vermekten vazgeçme ayrıca talep edilebilir.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı sabıkaya işler mi?
Bu karar bir mahkumiyet değildir ve adli sicile mahkumiyet olarak kaydedilmez. Ancak beraat de değildir: mahkeme hakaretin işlendiğini kabul etmiş, yalnızca ceza vermemiştir. Bu nedenle yargılama giderleri sanıklara yükletilebilir ve karşı taraf hukuk mahkemesinde manevi tazminat isteyebilir. Hakaret etmediğinizi savunuyorsanız öncelikle beraat talep etmeniz gerekir.
Karşılıklı hakarette tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Ceza mahkemesinin ceza vermemesi, kişilik hakkına yapılan saldırının hukuka aykırılığını ortadan kaldırmaz; her iki taraf da diğerinden manevi tazminat isteyebilir. Ancak hukuk hakimi tarafların karşılıklı kusurunu, hakaretleşmeyi kimin başlattığını ve sözlerin ağırlığını dikkate alarak tazminatı indirebilir veya talebi reddedebilir. Uzlaştırma yoluyla anlaşıldığında ise tazminat talepleri de anlaşma kapsamında çözülebilir.
