Cezaevinde Haklar: Dilekçe ve İnfaz Hakimliğine Şikayet
Cezaevinde haklar özgürlükle birlikte sona ermez. Sağlık, beslenme, eğitim, çalışma ve dilekçe hakları devam eder. Dayanak 5275 sayılı Kanun ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Yönetmeliği’dir. Hastaneye sevk, diyet, koğuş değişikliği ve eğitim talepleri kurum idaresine yazılı dilekçeyle bildirilir. İdare en geç 30 gün içinde cevap vermelidir. Talep reddedilir veya cevapsız kalırsa asıl yol infaz hakimliğine şikayettir. Süre, öğrenmeden itibaren 15 gün, her halde 30 gündür. Hükümlünün eşi, anne-babası, çocuğu ve kardeşi de şikayet edebilir. İnfaz hakimi dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Karara karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir. En sık hata, sözlü talepte bulunup yazılı cevap almamaktır.
Revirde Bekleyen Bir Dilekçe
Bir baba, cezaevindeki oğlunun mektubunu okuyor. Oğlu üç haftadır mide ağrısı çekiyor. Revire iki kez sözlü olarak söylemiş. Hastaneye sevk edilmemiş. Elinde ne bir dilekçe örneği var ne de yazılı bir cevap.
Baba ne yapacağını bilmiyor. Oysa kendisi de infaz hakimliğine şikayette bulunabilir. Bu rehber, cezaevindeki kişinin yönetimden neler isteyebileceğini anlatır. Talep reddedilirse hangi sırayla, hangi sürede başvurulacağını gösterir. Ailenin en çok yaptığı hatayı da açıklar: sözlü talep ve kaçan süre.
Cezaevinde Haklar Nelerdir, Yönetimden Ne İstenir?
5275 sayılı Kanun, 4675 sayılı Kanun
Özgürlük kısıtlanır, haklar devam eder
Cezaevinde haklar, özgürlüğünden yoksun kişinin sağlık, beslenme, eğitim, çalışma ve dilekçe haklarıdır. Bu haklar 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Yönetmeliği’nde düzenlenir. İhlal eden işlemlere karşı infaz hakimliğine şikayet yolu açıktır.
Hükümlü ve tutuklu, kanunda tanınan her hakkın kullandırılmasını kurum idaresinden yazılı olarak isteyebilir. Talep yazılı olursa ret de yazılı olur. Şikayet süresi bu yazıyla netleşir.
| Talep | Dayanak | Kim Karar Verir? |
|---|---|---|
| Muayene, tedavi, hastaneye sevk | 5275 s.K. m.71, 78, 80 | Cezaevi tabibi raporu, kurum en üst amiri |
| Hastalığa veya dine uygun beslenme | 5275 s.K. m.72 | Kurum hekimi, kurum idaresi |
| Koğuş (oda) değişikliği | 5275 s.K. m.63 | Kurum idaresi |
| Açık öğretim, sınava girme, kurs | 5275 s.K. m.76, 88 | Kurum idaresi, eğitim kurulu |
| Kütüphane ve yayınlardan yararlanma | 5275 s.K. m.61, 62 | Kurum idaresi |
| Atölye ve işyurdunda ücretli çalışma | 5275 s.K. m.29 | Kurum hekimi raporu, kurum idaresi |
Telefon, ziyaret ve açık cezaevine geçiş ayrı kurallara tabidir. Ayrıntılar için cezaevinde telefon hakkı, açık görüş ve kapalı görüş ve açık cezaevine geçiş yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hastaneye Sevk, Diyet ve Sağlık Hakkı
Hükümlü önce revirdeki hekime muayene talebiyle başvurur. Hekim sevk gerektiğini tespit ederse durumu derhal raporla yönetime bildirir (5275 s.K. m.80). Kurumda tedavi edilemeyen hastalıklar devlet veya üniversite hastanelerinde tedavi edilir. Yatarak tedavi bu hastanelerin hükümlü koğuşlarında yapılır (m.71, Yönetmelik m.99).
| Konu | Kural |
|---|---|
| Tedavi giderleri | Muayene, tetkik ve tedaviyi Sağlık Bakanlığı, ilaç ve tıbbi malzemeyi Adalet Bakanlığı karşılar |
| Hükümlüye ait gider | Estetik amaçlı ve Sağlık Uygulama Tebliği dışındaki tedaviler (Yönetmelik m.102) |
| Refakatçi | Hekim raporla zorunlu bulursa eş, anne, baba, kardeş veya çocuk refakat edebilir (Yönetmelik m.99/4) |
| Ağır hastalık | İnfaza engel düzeydeyse cezanın infazının ertelenmesi gündeme gelir (m.16, m.81) |
Ağır hastalıkta erteleme yolu cezaevine teslim olma ve infazın ertelenmesi yazımızda anlatılmıştır. Muayene talebinin cevapsız kalması veya sevkin yapılmaması doğrudan infaz hakimliğine taşınabilir. 4675 sayılı Kanun m.4, muayene ve tedaviye ilişkin şikayetleri açıkça infaz hakimliğine bırakmıştır.
5275 sayılı Kanun m.72
Diyet yemeği istenebilir
Hasta hükümlüye kurum hekiminin belirleyeceği besinler verilir (m.72/3). Beslenmede yaş, sağlık, yapılan iş ve dini ve kültürel gerekler de dikkate alınır (m.72/1).
Diyet talebi, hastalığı gösteren rapor veya reçeteyle revir hekimine iletilir. Diğer ihtiyaçlar kantinden karşılanır. Para gönderme ve kantin kuralları için cezaevine kıyafet, eşya ve para yazımıza bakabilirsiniz.
Koğuş Değişikliği, Eğitim ve Çalışma Hakkı
Koğuş değişikliği dilekçeyle istenebilir. Ancak odaya kurum idaresi karar verir. İdare binanın yapısını, kapasiteyi ve güvenliği gözetir (5275 s.K. m.63/1). Bu yüzden talep somut bir gerekçeye dayanmalıdır. Koğuşta tehdit veya baskı görmek, sağlık durumu ya da sigara dumanı bu gerekçelerdendir.
Bazı ayrımlar kanunen zorunludur. Kadınlar erkeklerle, hükümlüler tutuklularla, çocuklar yetişkinlerle bir arada tutulamaz (m.63/3). Can güvenliği tehdidinde ret kararı infaz hakimliğine taşınabilir. Yerleştirme ve barındırma işlemleri hakimliğin görev alanındadır (4675 s.K. m.4). Başka cezaevine geçiş ise farklı bir yoldur ve cezaevi nakil talebi yazımızda anlatılmıştır.
| Hak | Kapsam |
|---|---|
| Eğitim | 2024 değişikliğiyle kapalı cezaevinde yaygın, dışarıdan ve açık öğretim programlarından yararlanılır (m.76) |
| Sınav | Açık öğretim ve merkezi sınavlara sınav merkezi olan cezaevlerinde girilir. Okul sınavları öncelikle çevrim içi yapılır (m.76/3) |
| Açık cezaevi | Açık cezaevindeki hükümlüler tüm öğretim türlerinden yararlanır |
| Kütüphane | Her cezaevinde kütüphane veya kitaplık bulunur. Kamu kütüphanelerinden de yararlanılabilir (m.61) |
| Çalışma | Hekimin sağlıklı bulduğu hükümlü, ücret karşılığında atölye veya işyurdunda çalıştırılabilir (m.29) |
Çalışma talebi de dilekçeyle yapılır. İdare hükümlünün mesleğini, becerisini ve kurumdaki iş olanağını birlikte değerlendirir. Kurs ve kütüphane programı kurum iç yönergesiyle belirlenir.
Avukata Sor
Yakınınızın tedavisi yapılmıyor, can güvenliği tehlikede veya talebi reddedildiyse, 15 günlük şikayet süresini kaçırmadan durumu bir avukatla değerlendirin.
Tutuklunun Hakları ve Dilekçe Usulü
5275 sayılı Kanun m.114, m.116
Tutuklunun hakları büyük ölçüde aynıdır
Sağlık, beslenme, eğitim, kütüphane, dilekçe ve şikayet hükümleri tutuklulara da uygulanır (m.116). Bu, tutuklulukla bağdaştığı ölçüde geçerlidir.
İki önemli fark vardır. Tutuklu çalışmaya zorlanamaz, isterse çalışabilir (m.114/1). Ziyaret, mektup ve telefon hakları savcı veya mahkeme kararıyla kısıtlanabilir (m.114/2-3). Tutuklunun avukatıyla görüşmesine ise hiçbir surette engel olunamaz (m.114/5).
Tutukluluğa itiraz ve tahliye için tutuklanan kişi nasıl çıkarılır sayfamıza bakabilirsiniz.
Dilekçe kurum idaresine yazılı olarak verilir. Dilekçede ad-soyad ve imza bulunmalıdır (3071 s.K. m.4). Yetkili makam en geç 30 gün içinde gerekçeli cevap vermek zorundadır (3071 s.K. m.7). Cevap, dilekçenin sonucunu veya işlemin hangi aşamada olduğunu gösterir.
| Dilekçe Kuralı | Neden Önemli? |
|---|---|
| Yazılı verin | Sözlü ret, şikayette ispat güçlüğü yaratır |
| Bir örneğini saklayın | Neyin, ne zaman istendiği kanıtlanır |
| Veriliş tarihini not edin | Şikayet süresinin hesabı bu tarihe dayanır |
| Ek belge koyun | Rapor, reçete veya okul kaydı talebi güçlendirir |
Cezaevinde Haklar İhlal Edilirse: İnfaz Hakimliğine Şikayet
Cezaevi idaresinin işlemine karşı asıl ve bağlayıcı yol infaz hakimliğidir. Diğer kurumlar inceleme yapar ve öneride bulunur. Şikayet, işlemin kanuna veya yönetmeliğe aykırı olduğu gerekçesiyle yapılır. Yetkili merci, cezaevinin bulunduğu yerdeki infaz hakimliğidir (4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu m.2, m.5).
| Konu | Kural |
|---|---|
| Süre | Öğrenmeden itibaren 15 gün, her halde işlemden itibaren 30 gün |
| Kim şikayet eder? | Hükümlü veya tutuklu, eşi, annesi, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi ve izleme kurulu |
| Nereye verilir? | Doğrudan infaz hakimliğine, Cumhuriyet başsavcılığına veya cezaevi müdürlüğüne. Sözlü şikayet tutanağa bağlanır |
| Karar süresi | Dosya üzerinden bir hafta (m.6) |
| İtiraz | Tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine (m.6) |
4675 sayılı Kanun m.5/4
Şikayet işlemi kendiliğinden durdurmaz
Şikayet, işlemin uygulanmasını durdurmaz. İşlem açıkça hukuka aykırıysa ve telafisi güç sonuç doğuracaksa erteleme veya durdurma istenir. Bu talep dilekçede açıkça yazılmalıdır.
Sağlık sorunlarında bu talep özellikle önemlidir. Süre geçtikten sonra yapılan şikayet esasa girilmeden reddedilir. Bu yüzden 15 günlük süre cezaevinde haklar bakımından en kritik süredir.
Başsavcılığa veya müdürlüğe verilen şikayetler en geç üç gün içinde hakimliğe gönderilir. Bilgi ve belge istenmesi veya savcı görüşü bir haftalık süreyi uzatabilir.
Diğer Başvuru Yolları ve Ceza Hukuku Boyutu
| Merci | Ne Yapar? | Dikkat |
|---|---|---|
| İzleme kurulu (4681 s.K. m.6, 7) | Cezaevini en az iki ayda bir ziyaret eder, hükümlüleri dinler, aksaklıkları bildirir | Gördüğü aksaklık için infaz hakimliğine şikayet edebilir |
| Kamu Denetçiliği Kurumu (6328 s.K. m.5) | İdarenin işlemini hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden inceler, öneride bulunur | Ücretsizdir. Önce idareye başvurulmuş olmalı. Mahkemedeki konuları incelemez (m.17) |
| TİHEK (6701 s.K. m.9, 17) | Kötü muameleye karşı ulusal önleme mekanizmasıdır. Cezaevlerini habersiz ziyaret edebilir | Önce idareye başvurulur. Ret veya 30 gün cevapsızlıkta başvurulur |
| Anayasa Mahkemesi ve AİHM | Temel hak ihlalini inceler | İtiraz kararının tebliğinden itibaren 30 gün (6216 s.K. m.47/5) |
İnfaz hakimliğine taşınmış bir konu için Kamu Denetçiliği Kurumu’na ayrıca başvurmak sonuç vermez. Önce infaz hakimliği yolunu tamamlayın. Temel hak ihlalinde Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolu açılır.
Ceza Hukuku Boyutu
Kötü muamele hem şikayet hem suç konusudur
Kötü muamele suç oluşturuyorsa Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. Bu yol infaz hakimliği şikayetinden bağımsızdır. Konu işkence ve eziyet suçu sayfamızda ele alınmıştır.
Hükümlü de dilinde dikkatli olmalıdır. Dilekçede görevlilere hakaret veya tehdit içeren ifadeler disiplin soruşturmasına konu olur. Somut olaya göre hakaret suçu veya tehdit suçu da gündeme gelebilir.
Disiplin yaptırımları ve bunlara itiraz için cezaevinde disiplin cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Adım Adım Ne Yapmalısınız?
| Adım | Yapılması Gereken |
|---|---|
| 1. Talebi yazılı yapın | Neyi, hangi gerekçeyle istediğinizi kısa bir dilekçeyle bildirin. Rapor veya belgeyi ekleyin |
| 2. Tarihi kaydedin | Dilekçenin verildiği ve cevabın tebliğ edildiği tarihi not edin |
| 3. Cevabı yazılı isteyin | Sözlü ret, şikayette ispat güçlüğü yaratır |
| 4. 15 gün içinde şikayet edin | Ret veya cevapsızlıkta infaz hakimliğine başvurun. Aile de şikayet edebilir |
| 5. Acil durumda durdurma isteyin | Sağlık veya can güvenliğinde işlemin ertelenmesini açıkça talep edin |
| 6. Kararı takip edin | Ret kararına iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edin |
Üç Hata
Yapmamanız gerekenler
1) Dilekçede görevlilere hakaret veya tehdit içeren ifadeler kullanmayın. Haklı talep gölgede kalır. 2) Açlık grevi gibi yollarla sonuç almaya çalışmayın. Sağlık riski doğurur ve talebi hızlandırmaz.
3) Aynı konuyu aynı anda birçok kuruma göndermeyin. Önce infaz hakimliği yolunu tamamlayın.
| Görüşmeye Gelirken Yanınızda Bulunsun |
|---|
| Cezaevine verilen dilekçenin örneği ve veriliş tarihi |
| Kurumun yazılı cevabı veya ret kararı, tebliğ tarihiyle |
| Rapor, reçete, revir kayıtları ve hastane randevu belgeleri |
| Cezaevinin adı, dosya veya ilam numarası |
| Disiplin kararı söz konusuysa kararın örneği |
Avukat desteği hangi aşamada gerekir? Basit taleplerde dilekçe hakkı avukatsız kullanılabilir. Destek, süre kaçarsa hak kaybı doğacak ağır durumlarda önem kazanır. Tedavinin yapılmaması, can güvenliğine rağmen koğuş talebinin reddi ve kötü muamele bunların başındadır. Disiplin şikayetinde savunma avukatla birlikte yapılabilir (4675 s.K. m.6/2). Anayasa Mahkemesi başvurusu ise süre ve şekil şartlarına bağlıdır. Sürecin bütünü için cezaevi kuralları rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Cezaevindeki Hak İhlallerinde ve Kötü Muamelede Hukuki Destek
İnfaz hakimliği şikayeti, ağır ceza mahkemesine itiraz ve suç duyurusu birlikte planlanmalıdır. Cezaevindeki hak ihlalleri ve ceza dosyası için Ankara ceza avukatı ile iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Cezaevindeki yakınım için ben şikayette bulunabilir miyim?
Evet. Şikayet hakkı hükümlünün eşine, annesine, babasına, ayırt etme gücüne sahip çocuğuna ve kardeşine de tanınmıştır. Müdafi ve kanuni temsilci de şikayet edebilir (4675 s.K. m.5). Dilekçe infaz hakimliğine, başsavcılığa veya cezaevi müdürlüğüne verilir.
İnfaz hakimliğine şikayet süresi ne kadar?
Şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yapılır. Her halde işlemden itibaren 30 gün geçmemelidir. Süre geçerse şikayet esasa girilmeden reddedilir. Karara karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir.
Cezaevinde haklarım için şikayet edersem bana zarar gelir mi?
Cezaevinde haklar için dilekçe ve şikayet kanunla tanınmış bir haktır (5275 s.K. m.52/2). Süresinde ve uygun dille yapılan başvuru disiplin cezası sebebi değildir. Hakaret veya tehdit içeren ifadeler ise ayrı bir disiplin konusudur. Başvurudan sonra yaşanan olumsuz işlem de infaz hakimliğine taşınabilir.
Cezaevinde hastaneye sevk ne kadar sürer?
Tabip sevk gerektiğini tespit edince durumu derhal raporla bildirir (5275 s.K. m.80). Acil olmayan durumlarda zaman randevuya ve nakil düzenine göre değişir. Gecikme sağlığı tehdit ediyorsa infaz hakimliğine şikayetle işlemin hızlandırılması istenir.
İnfaz hakimliği şikayeti ne kadar sürede sonuçlanır?
İnfaz hakimi şikayeti duruşma yapmadan, dosya üzerinden bir hafta içinde karara bağlar (4675 s.K. m.6). Belge istenmesi veya savcı görüşü bu süreyi uzatabilir. Başsavcılığa veya müdürlüğe verilen şikayet en geç üç günde hakimliğe gönderilir.
Cezaevi Rehberinin Diğer Bölümleri
Tüm süreci tek sayfada görmek için: Cezaevi Kuralları: Açık ve Kapalı Cezaevi Rehberi
