Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali (TCK 233)
Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali, TCK m.233’te düzenlenen suçtur. Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi cezalandırılır. Ceza, şikayet üzerine bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Nafakanın ödenmemesi ise çoğu durumda başka bir kanuna tabidir. Mahkeme kararıyla belirlenen nafakayı ödemeyen borçlu hakkında İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uygulanır. Yaptırım üç aya kadar tazyik hapsidir. Tazyik hapsi yalnızca işleyen aylık nafaka için istenebilir. Birikmiş borç için uygulanmaz. Şikayet süresi üç aydır ve her halde bir yıldır. Borçlu nafakayı öderse tahliye edilir. Gebe eşi çaresiz durumda terk etmek ve çocuğu ağır tehlikeye sokmak da TCK 233 kapsamında ayrı suçlardır.
Ödenmeyen Nafaka: İki Ayrı Yol, İki Ayrı Sonuç
Boşanma kararıyla çocuk için aylık nafakaya hükmedilmiştir. Baba ilk iki ay öder, sonra ödemeyi keser. Anne icra takibi başlatır, yine sonuç alamaz. Bir yakını nafaka ödemeyen hapse girer der. Bir başkası bunun için Türk Ceza Kanunu’nda ayrı bir suç bulunduğunu söyler.
İkisi de kısmen doğrudur ve çoğu kişi bu iki yolu birbirine karıştırır. Mahkeme kararıyla belirlenen nafakanın ödenmemesi İcra ve İflas Kanunu’na göre tazyik hapsiyle sonuçlanır. Türk Ceza Kanunu’ndaki suç ise karar olmasa da bakım yükümlülüğünü hiç yerine getirmeyen kişiyi kapsar. Bu rehber iki yolu ayrı ayrı anlatır.
Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Nedir? TCK 233
m.233
Aile düzenine karşı bir suç
Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.233’te düzenlenmiştir. Birinci fıkraya göre aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi cezalandırılır. Ceza, şikayet üzerine bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Madde iki hali daha düzenler. Gebe eşini veya birlikte yaşadığı gebe kadını çaresiz durumda terk eden kişi cezalandırılır. Çocuğunun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye sokan ana baba da bu madde uyarınca sorumlu tutulur.
| Fıkra | Fiil | Ceza | Şikayet |
|---|---|---|---|
| 233/1 | Bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeme | 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası | Şikayete bağlı |
| 233/2 | Gebe eşi veya birlikte yaşanan gebe kadını çaresiz durumda terk | 3 aydan 1 yıla kadar hapis | Aranmaz |
| 233/3 | Çocuğun ahlak, güvenlik veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye sokma | 3 aydan 1 yıla kadar hapis | Aranmaz |
Birinci fıkradaki yükümlülükler Medeni Kanun’dan doğar. Eşlerin birbirine destek olması, ana babanın çocuğuna bakması ve onu eğitmesi bu kapsamdadır. Suçun oluşması için kişinin aileyi terk etmiş olması şart değildir. Aynı evde yaşayıp bakım yükümlülüğünü hiç yerine getirmeyen kişi de bu suçu işleyebilir.
Nafaka Ödememek TCK 233 Kapsamında Suç mu?
Bu soru uygulamada en çok karıştırılan konudur. Cevap, nafakanın bir mahkeme kararına dayanıp dayanmadığına göre değişir.
| Durum | Uygulanacak Hüküm | Yaptırım |
|---|---|---|
| Mahkeme kararıyla belirlenmiş nafaka ödenmiyor | İcra ve İflas Kanunu m.344 | 3 aya kadar tazyik hapsi |
| Karar yok, ancak çocuğa veya eşe hiç bakılmıyor | TCK 233/1 | 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası |
| Birikmiş, eski aylara ait nafaka borcu | Genel icra hükümleri | Haciz yoluyla tahsil |
Mahkemenin hükmettiği nafaka için özel bir düzenleme vardır. İcra ve İflas Kanunu bu durumu ayrıca ve açıkça düzenler. Bu nedenle karara bağlanmış nafakanın ödenmemesi halinde izlenecek yol tazyik hapsidir. Türk Ceza Kanunu’ndaki suç ise henüz bir karar bulunmayan ve bakım yükümlülüğünün tümüyle ihmal edildiği durumlarda gündeme gelir.
İki yolun niteliği de farklıdır. Tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır ve adli sicile işlenmez. TCK 233’teki yaptırım ise gerçek bir ceza mahkumiyetidir. Nafaka türleri için iştirak nafakası ve süresiz nafaka rehberlerimize bakabilirsiniz.
Nafakanın Ödenmemesi ve Tazyik Hapsi (İİK 344)
İİK m.344
Nafaka kararına uymayan borçlu
İcra ve İflas Kanunu m.344’e göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında tazyik hapsine karar verilir. Bunun için alacaklının şikayeti gerekir. Hapsin süresi üç aya kadardır. Şikayete icra ceza mahkemesi bakar.
Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu nafakayı öderse tahliye edilir. Tazyik hapsi borcu ortadan kaldırmaz. Alacaklı haciz yoluyla tahsil işlemlerine devam eder.
Tazyik hapsi bütün nafaka türleri için uygulanabilir. İştirak nafakası, yoksulluk nafakası, tedbir nafakası ve yardım nafakası bu kapsamdadır. Önemli olan nafakanın bir mahkeme kararıyla belirlenmiş olmasıdır.
Maddenin ikinci fıkrası borçluya bir imkan tanır. Borçlu, nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa mahkeme bu davanın sonucunu bekleyebilir. Ödeme gücünü gerçekten kaybeden borçlu bu nedenle vakit kaybetmeden dava açmalıdır. Bu davalar için nafakanın azaltılması davası ve nafakanın kaldırılması davası rehberlerimize bakınız.
Avukata Sor
Nafakanız ödenmiyorsa veya nafaka borcunuz nedeniyle hakkınızda şikayet yapıldıysa, süreleri kaçırmadan durumu bir avukatla değerlendirin.
Tazyik Hapsinin Şartları ve Şikayet Süresi
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| 1. Nafaka kararı | Mahkemece verilmiş bir nafaka kararı bulunmalı |
| 2. İcra takibi | Karar icraya konulmuş ve icra emri borçluya tebliğ edilmiş olmalı |
| 3. İşleyen nafaka | Şikayet, tebliğden sonra doğan ve ödenmeyen aylık nafakaya ilişkin olmalı |
| 4. En az bir aylık borç | Şikayet tarihinde ödenmemiş en az bir aylık güncel nafaka bulunmalı |
| 5. Süresinde şikayet | Ödememenin öğrenilmesinden itibaren 3 ay, her halde 1 yıl içinde |
En önemli ayrıntı şudur. Tazyik hapsi birikmiş eski borç için uygulanmaz. Yalnızca icra emrinin tebliğinden sonra işleyen aylık nafaka için istenebilir. Geçmiş dönemin borcu adi alacak sayılır ve haciz yoluyla tahsil edilir.
Şikayet süresi kısadır. Alacaklı, ödenmeyen ayı öğrendikten sonra üç ay içinde icra ceza mahkemesine başvurmalıdır. Her halde bir yıl geçtikten sonra o ay için şikayet hakkı düşer. Nafaka her ay yeniden doğduğu için her ödenmeyen ay ayrı bir şikayet hakkı verir.
Aynı nafaka dönemi için ikinci kez tazyik hapsi istenemez. Borçlu sonraki aylarda da ödemezse yeni bir şikayetle yeniden karar verilebilir. Takibin başlatılması için nafaka icra takibi rehberimize bakabilirsiniz.
Gebe Eşi Terk ve Çocuğu Tehlikeye Sokma (TCK 233/2-3)
İkinci ve üçüncü fıkralar birinci fıkradan bağımsız suçlardır. Bu suçlar şikayete bağlı değildir ve cezaları yalnızca hapistir.
| Fıkra | Şartlar | Örnek |
|---|---|---|
| 233/2 | Kadın gebe olmalı. Fail eşi veya sürekli birlikte yaşadığı kişi olmalı. Kadın çaresiz durumda bırakılmalı | Gebe eşini parasız ve bakımsız bırakıp evi terk etmek |
| 233/3 | Fail ana veya baba olmalı. Alkol, uyuşturucu veya onur kırıcı davranış bulunmalı. Çocuk ağır tehlikeye girmiş olmalı | Sürekli sarhoşluk nedeniyle çocuğu bakımsız ve güvensiz bırakmak |
İkinci fıkra resmi nikah aramaz. Sürekli birlikte yaşanan ve failden gebe kalan kadın da korunur. Belirleyici olan çaresiz durumda bırakmadır. Kadının geçimini sağlayacak imkanı varsa veya terk haklı bir nedene dayanıyorsa suç oluşmaz.
Üçüncü fıkra, velayet hakkı kaldırılmış olsa bile ana baba için geçerlidir. Çocuğun ahlakının, güvenliğinin veya sağlığının ağır biçimde tehlikeye girmesi aranır. Çocuğun dilendirilmesi gibi durumlarda ayrıca dilencilik suçu hükümleri uygulanır.
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar tazyik hapsinin şartlarını belirleyen temel içtihatlardır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2006/16-304, K. 2006/273, T. 05.12.2006
Tazyik hapsinin şartları
Konu: Genel Kurul bu kararında, nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında tazyik hapsine karar verilebilmesi için aranan şartları ortaya koymuştur.
Değerlendirme: Karara göre ortada icraya konulmuş bir nafaka kararı bulunmalıdır. İcra emri borçluya tebliğ edilmiş olmalıdır. Tebliğ tarihi ile şikayet tarihi arasında en az bir aylık süre geçmiş ve bu sürede doğan nafaka ödenmemiş olmalıdır. Şikayet de kanundaki sürede yapılmalıdır.
Uygulama için anlamı: alacaklı, şikayet dilekçesinde takip dosyasını, tebliğ tarihini ve ödenmeyen ayı açıkça göstermelidir. Borçlu bakımından ise bu şartlardan birinin eksikliği şikayetin reddini gerektirir. Tebligatın usulsüz olması en sık rastlanan savunmadır.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi – E. 2013/17782, K. 2013/13217
Birikmiş nafaka için tazyik hapsi verilemez
Konu: Daire, geçmiş aylara ait birikmiş nafaka alacağı nedeniyle tazyik hapsine karar verilip verilemeyeceğini incelemiştir.
Değerlendirme: Tazyik hapsi, işleyen aylık nafakanın ödenmesini sağlamak için öngörülmüştür. Birikmiş nafaka alacağı adi alacak niteliğindedir. Bu alacak için tazyik hapsine karar verilemez, alacak genel haciz yoluyla tahsil edilir.
Uygulama için anlamı: alacaklı beklememelidir. Aylar birikince geçmiş dönem için tazyik hapsi imkanı kaybedilir. Her ödenmeyen ay için süresinde şikayet yapılmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2005/17-7, K. 2005/37, T. 19.04.2005
Bir aylık nafaka borcu yeterlidir
Konu: Genel Kurul, değişen kanun metni karşısında tazyik hapsi için aranan borç miktarını değerlendirmiştir.
Değerlendirme: Nafaka hükmünün verilmesinden veya icra emrinin tebliğinden sonra bir aylık nafaka borcunun doğmuş ve ödenmemiş olması yeterlidir. Borcun birkaç ay birikmesi beklenmez.
Uygulama için anlamı: alacaklı ilk ödenmeyen aydan sonra şikayet hakkını kullanabilir. Borçlu bakımından ise tek bir ayın aksaması bile tazyik hapsi riskini doğurur. Ödeme gücü yoksa nafakanın azaltılması davası gecikmeden açılmalıdır.
Nafaka Alacaklısı ve Borçlusu İçin İzlenecek Yol
| Taraf | Yapılması Gereken | Dikkat |
|---|---|---|
| Alacaklı | Nafaka kararını icraya koyun ve icra emrini tebliğ ettirin | Tebligatın usulüne uygun yapıldığını kontrol edin |
| Alacaklı | Ödenmeyen her ay için 3 ay içinde icra ceza mahkemesine şikayet edin | Birikmiş borç için haciz yolunu kullanın |
| Alacaklı | Karar yoksa nafaka davası açın, tedbir nafakası isteyin | Bakım hiç sağlanmıyorsa TCK 233/1 şikayeti değerlendirilebilir |
| Borçlu | Ödeme gücünüz düştüyse azaltma veya kaldırma davası açın | Dava, tazyik hapsi bakımından bekletici mesele yapılabilir |
| Borçlu | Ödemeleri banka üzerinden ve açıklamalı yapın | Elden ödeme ispat sorunu yaratır |
Beş Hata
Nafaka uyuşmazlıklarında sık yapılan yanlışlar
1) Alacaklının ayların birikmesini beklemesi. Geçmiş aylar için tazyik hapsi imkanı kaybolur. 2) Üç aylık şikayet süresini kaçırmak. 3) Borçlunun ödeyemiyorum diyerek dava açmadan beklemesi. 4) Nafakayı elden veya açıklamasız ödemek. 5) İki yolu karıştırıp savcılığa başvurmak. Karara bağlı nafaka için doğru merci icra ceza mahkemesidir.
Doğru yol, süreleri takip etmek ve her ay için ayrı hareket etmektir. Borçlu ise ödeme gücündeki değişikliği mahkemeye taşımalıdır. Çocuğun alıkonulması gibi durumlar için savcılığa şikayet nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz.
Nafaka ve Aile Hukukundan Doğan Ceza Dosyalarında Destek
Tazyik hapsi şikayetinde süreler kısadır ve şartlar tek tek aranır. Şikayet, savunma ve nafakanın azaltılması süreçleri için Ankara ceza avukatı ile iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka ödemeyen hapse girer mi?
Evet. Mahkeme kararıyla belirlenen nafakayı ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Bunun için nafaka kararının icraya konulmuş ve icra emrinin tebliğ edilmiş olması gerekir. Borçlu nafakayı öderse hapisten tahliye edilir. Tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır.
Nafaka kaç ay ödenmezse şikayet edilebilir?
Bir aylık nafakanın ödenmemesi yeterlidir. İcra emrinin tebliğinden sonra doğan ve ödenmeyen tek bir ay için şikayet hakkı kullanılabilir. Şikayet, ödememenin öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılmalıdır. Her halde bir yıl geçtikten sonra o ay için şikayet hakkı düşer.
Birikmiş nafaka borcu için hapis istenebilir mi?
Hayır. Yargıtay’a göre tazyik hapsi yalnızca işleyen aylık nafaka için uygulanır. Geçmiş aylara ait birikmiş nafaka adi alacak sayılır. Bu alacak maaş haczi ve diğer haciz yollarıyla tahsil edilir. Bu nedenle alacaklının ayların birikmesini beklemeden hareket etmesi gerekir.
Nafaka ödememek TCK 233’e göre suç mudur?
Mahkeme kararıyla belirlenmiş nafakanın ödenmemesi için özel hüküm İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesidir ve yaptırımı tazyik hapsidir. TCK 233/1 ise bir karar bulunmasa da aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiyi cezalandırır. Bu suçun cezası şikayet üzerine bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
İşsiz kalan nafaka borçlusu ne yapmalıdır?
Ödemeyi kesip beklemek en riskli yoldur. Ödeme gücü gerçekten azalmışsa gecikmeden nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açılmalıdır. Mahkeme, tazyik hapsi şikayetinde bu davanın sonucunu bekleyebilir. Dava açılana kadar geçen sürede doğan nafaka borcu ise devam eder.
