İştirak Nafakası

Nafaka nedir?

• Nafaka; boşanma davası sürerken ya da boşanma gerçekleştikten sonra, bir tarafın maddi olarak zorluğa düşen diğer tarafa her ay ödemesi gereken para olarak ifade edilebilir. Bu para müşterek çocuk için olabileceği gibi yoksulluğa düşen eş için de ödenebilir.

İştirak Nafakası Nedir? İştirak Nafakasının Yasal Dayanağı Nedir?

• Nafakalar yardım ve bakım nafakaları olarak iki gruba ayrılırlar, iştirak nafakası bu gruplardan bakım nafakasının bir türüdür. Velayet kendisine bırakılmayan eşin, velayet kendisine bırakılan eşe; müşterek çocuğun sağlık, eğitim ve bakım giderleri için ekonomik durumu oranında aylık ödemesi gereken nafakaya iştirak nafakası denir. Bu nafakanın çıkış noktası anne ve babanın müşterek çocuğun hayat giderlerine ekonomik olarak birlikte katlanması yükümlülükleridir.
• Bununla ilgili Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/10592 Esas 2023/1345 Karar sayılı kararında ‘’…velâyeti kendisine verilmeyen babanın, çocuğun bakımı, korunması ve eğitimine ilişkin giderlere katılması gerektiğinden ortak çocuk yararına iştirak nafakasına hükmedilmesi gerektiği, tarafların gerçekleşen sosyal ve ekonomik durumlarına, nafakanın niteliğine, günün ekonomik koşullarına ve ortak çocuğun ihtiyaçlarına nazaran takdir edilen iştirak nafakası miktarının…’’ ifadelerine yer vermiştir.
• Hâkimin kararında değerlendirmesi gereken hususların ve iştirak nafakasının yasal dayanağının gösterildiği hüküm Türk Medeni Kanunu (“TMK”) 182. Maddesidir. Bu maddede ‘’Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.’’ hükmü yer almaktadır.
• İştirak nafakası çocuk ergin olana kadar ödenmesi gereken bir nafaka türü olmakla birlikte çocuk ergin olduktan sonra eğitimine devam ediyorsa, aldığı eğitimin devamı müddetince nafaka ödenmesi sürdürülmelidir.

İştirak Nafakasının Hükmedilmesinin Sebepleri Nelerdir?

• Bu nafakanın hükmedilmesinin şartları; dava alacaklısının ekonomik durumunun değişmesi, dava yükümlüsünün ekonomik durumunun değişmesi, çocuğun hayat giderlerinde ve enflasyondaki değişimler vb. olarak sıralanabilir.

İŞTİRAK NAFAKASI ARTIRIM DAVASI

İştirak Nafakası Artırım Davası Nedir?

• İştirak nafakası artırım davası nafaka alacaklısı tarafından nafaka yükümlüsüne karşı talepte bulunmak amacıyla açılan davadır. Bu davanın tarafları nafaka alacaklısı ve nafaka yükümlüsüdür. Nafaka alacaklısı; değişen ekonomik koşullar ve ihtiyaçlar sebebiyle kendisine ödenilen nafakanın miktarının artırılması amacıyla bu davayı açar. Bunun yanı sıra aynı şekilde nafaka yükümlüsü, nafaka alacaklısına karşı nafakanın azaltılması davası açabilir.

Nafaka Artırım Davasının Yasal Dayanağı Nedir?

• Nafaka artırım davasının yasal dayanağı ise, TMK madde 176 fıkra 4’tür. Bahsedilen hüküm ‘’Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.’’ şeklindedir. Bu madde ışığında iştirak nafakasının artışında hâkimin dikkate alacağı hususlar; nafaka alacaklısı ve nafaka yükümlüsünün ekonomik durumundaki değişiklikler, çocuğun masraflarındaki değişimler, (okul, yemek, yol, barınma, giyecek vs.) güncel sosyal ve ekonomik koşullar şeklinde sıralanabilir.

Nafaka Artırım Davasında Görevli ve Yetkili Mahkemeler Nelerdir?

• Nafaka artırım davası görev yönünden aile mahkemesinin kapsamına girer. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde, aile mahkemesinin kapsamına giren işlere ise 4787 Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun madde 2 hükmüne göre Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun belirlediği o bölgede bulunan Asliye Hukuk Mahkemesince bakılır. Nafaka artırım davasında yetkili mahkeme ise TMK 117. Maddesine göre nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.

İştirak Nafakası Artırım Davasının Özellikleri Nelerdir?

• İştirak nafakasının belirlenmesi kararı maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Ekonomik şartlar ve günün koşulları dikkate alınarak her zaman değiştirilebilir; artırılması, azaltılması ya da ortadan kaldırılması talep edilebilir. Aynı zamanda davanın açılması süreye bağlı değildir. Ana babanın ödeme gücünde değişiklik olması durumunda ya da çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda hâkim talep üzerine iştirak nafakasını ortadan kaldırabilir yahut değiştirebilir.
• Nafaka miktarının artırılmasını, azaltılmasını ya da kaldırılması hâkimin re’sen karar vereceği bir durum değildir. İlgili kişiler hâkimden talep etmedikçe iştirak nafakasıyla ilgili bir değişikliği hâkim kendiliğinden yapamaz. Dava alacaklısı ya da dava yükümlüsü bunu mahkemeden dava yoluyla talep etmelidir. Bu talebe göre hâkim günün koşullarını, tarafların ödeme gücünü, çocuğun giderlerindeki değişimleri göz önüne alarak nafaka miktarıyla ilgili nihai kararı verir.
• İştirak nafakasının değişimiyle ilgili verilen hükümler sonraki davalar için kesin hüküm teşkil etmezler. Bunun sebebi iştirak nafakasındaki değişimin; nafaka alacaklısının ve nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunda, çocuğun ihtiyaçlarında, ülkenin ekonomik durumunda meydana gelen değişikliklerin hâkimin kararıyla belirlenmesidir. Davanın sonucunda verilen hüküm verildiği dönemin ekonomik unsurlarına uygun bir hüküm olmakla birlikte, zaman geçmesiyle yeni koşulların tekrardan değerlendirilmesi gerektiğinden yeniden bir değerlendirme yapılarak yeniden hüküm kurulması gerekir.

İştirak Nafakasının Her Sene ÜFE Oranında Artırılması İstemi Nedir, Nasıl Yapılır?

• İştirak nafakası artırım davasının şartlar sağlandıkça her zaman açılabilir olması hem yargı mercileri için bir yoğunluk yaratmakta hem de davayı açacaklar için sancılı bir süreç olabilmektedir. Bunun çözümü olarak ise iştirak nafakasının artırılması davasıyla hâkimden bu artırım sonucu ödenecek nafaka miktarının belirlenmesiyle birlikte sonraki seneler için bu miktarın ekonomik koşullar değerlendirilerek artırılması talebinde bulunulabilir. Bu istemde son yıllarda Yargıtay ÜFE oranında bir artırım yapılmasını uygun görmüştür. Yargıtay’ın aldığı kararlara bakacak olursak:

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2015/9413 Esas ve 2015/17192 Karar Sayılı kararında ”Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından Ocak ayında yayınlanan TÜFE oranında” ifadelerinin çıkartılarak, yerine “TÜİK tarafından Ocak ayında yayınlanan ÜFE oranında” ifadesinin yazılarak hükmün düzeltilmesine ve düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA, 04.11.2015 günü oybirliğiyle karar verildi…” ifadelerine yer vermiştir.
• Bununla birlikte yine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/10592 Esas ve 2023/1345 Karar sayılı kararında ”…davanın kabulü ile evlilik birliğinin sarsılması hukuki sebebiyle tarafların boşanmalarına, ortak çocuğun velâyetinin anneye verilmesine, ortak çocuk yararına aylık 2.000,00 TL tedbir nafakası, aylık 2.000,00 TL iştirak nafakası, iştirak nafakasının ÜFE oranında arttırılmasına, kadın yararına aylık 2.000,00 TL tedbir nafakası, aylık 2.000,00 TL yoksulluk nafakası, 100.000,00 TL maddî tazminat ve 100.000,00 TL manevî tazminata karar verilmesini talep ve dava etmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.            

Sonuç olarak nafaka; boşanmış eşlerin birbirlerine yahut müşterek çocuklarına bakma yükümlülükleri çerçevesinde ortaya çıkmış bir hukuki kurumdur. Tür olarak yardım ve bakım olmak üzere iki gruba ayrılırlar ve iştirak nafakası bu gruptan bakım nafakasının bir çeşididir. İştirak nafakası çocuğun ergin olana kadar ödenmesi gereken bir nafaka türüdür. Bu nafakanın çeşitli nedenlerle yetersiz kalması durumunda nafaka artırım davası hukukumuzda öngörülmüştür. Bu dava ile ödenen nafaka yeni günümüz koşullarıyla hâkim tarafından tekrar değerlendirilmektedir. Hâkim kararını verirken davacının talebi halinde daha ilerisi için nafakanın her sene artırılmasına karar verebilir. Bu artırım için son yıllarda Yargıtay’ın baz aldığı oran ise TÜİK tarafından hazırlanan ÜFE oranıdır.

                                                                                                          Stj. Av. Ahmet Eser Akçal

KAYNAKÇA

-TMK, HMK ve ilgili sair mevzuat
-Serhat Dolu / İştirak Nafakası
-Ahmet Cemal Ruhi / On İki Levha Yayıncılık (2020)
-Türkiye Barolar Birliği Dergisi / İştirak Nafakasının Belirlenmesiyle İlgili Seçilmiş Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi