Grev ve Lokavt: Kanuni Grev Şartları, Kanun Dışı Grevin Sonuçları ve Süreç (2026)
Grev, işçilerin topluca çalışmayarak işyerinde faaliyeti durdurması veya önemli ölçüde aksatmasıdır; lokavt ise işverenin işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır (6356 m.58-59). En kritik ayrım şudur: kanuni grev kararı yalnızca işçi sendikası tarafından, resmi arabuluculuk aşaması tamamlandıktan sonra, uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilen tarihte uygulamaya konulabilir. Bu usule uyulmadan yapılan her grev kanun dışıdır ve işverene, katılan işçileri tazminatsız ve haklı nedenle işten çıkarma imkanı verir. Kanuni greve katılan işçinin iş sözleşmesi ise askıda kalır ve bu nedenle feshedilemez.
Grev Nedir? Lokavt Nedir?
Grev, işçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla, aralarında anlaşarak veya bir kuruluşun kararına uyarak işi bırakmalarıdır (6356 m.58). Lokavt ise işyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak tarzda işveren veya işveren vekilinin işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır (m.59). Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde uyuşmazlık çıkması halinde kanun hükümlerine uygun yapılan grev kanuni grev, bu şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışı grevdir. Kaynak metin için 6356 sayılı Kanun; kolektif sürecin bütünü için toplu iş hukuku ana yazımız.
Kanuni Grevin Şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| TİS uyuşmazlığı | Grev ancak toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasındaki çıkar uyuşmazlığında mümkündür |
| Sendika kararı | Grev kararını yalnızca yetkili işçi sendikası alabilir |
| Arabuluculuk aşaması | Resmi arabulucu süreci tamamlanmış ve uyuşmazlık tutanağı tebliğ edilmiş olmalı |
| Süre ve bildirim | Tutanak tebliğinden itibaren 60 gün içinde karar; 6 iş günü önce bildirilen tarihte uygulama |
| Yasak ve engel yokluğu | Grev yasağı, olumsuz grev oylaması, erteleme veya durdurma kararı bulunmamalı |
Yetki aşamasının ayrıntısı için sendika üyeliği ve yetki tespiti, görüşme ve tutanak aşaması için toplu iş sözleşmesi uyuşmazlıkları yazılarımıza bakınız.
Grev Süreci Takvimi
Süreç kronolojik olarak şöyle işler: yetki belgesi, toplu görüşme (60 gün), anlaşmazlık halinde uyuşmazlığın altı iş günü içinde görevli makama bildirilmesi, resmi arabulucu görevlendirmesi ve arabuluculuk, uyuşmazlık tutanağının tebliği, altmış gün içinde grev kararı ve altı iş günü önceden bildirilen tarihte grevin başlaması. Grev ve lokavt kararları notere ve görevli makama tevdi edilir, işyerinde derhal ilan edilir. Takvimdeki her süre hak düşürücüdür; kaçırılan süre sendikanın yetkisini düşürür.
Avukata Sor
Grev ve Lokavt Süreçleri ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosya kendi delil durumuna göre incelenir.
Grev Oylaması
Grev kararının ilan edildiği tarihte işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin altı iş günü içinde yazılı talebiyle grev oylaması yapılır (m.61). Oylamaya katılanların salt çoğunluğu grev yapılmaması yönünde oy kullanırsa grev uygulanamaz; bu durumda sendika, kararın kesinleşmesinden itibaren altı iş günü içinde anlaşma sağlayamaz veya Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa yetkisi düşer.
Grev ve Lokavt Yasakları ile Erteleme
6356 m.62
Mutlak yasaklar
Can ve mal kurtarma; cenaze ve mezarlık; şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz ve petrol üretimi ile dağıtımı; bankacılık; itfaiye; hastaneler gibi iş ve işyerlerinde grev ve lokavt yapılamaz. Bu işlerdeki uyuşmazlıklar Yüksek Hakem Kurulunca kesin karara bağlanır ve YHK kararı TİS hükmündedir.
6356 m.63
Erteleme
Karar verilmiş veya başlanmış kanuni grev veya lokavt; genel sağlığı veya milli güvenliği, şehir içi toplu taşımayı ya da bankacılıkta ekonomik veya finansal istikrarı bozucu nitelikteyse Cumhurbaşkanı kararıyla altmış gün süreyle ertelenebilir. Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamazsa altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusuyla uyuşmazlık YHK’ca çözülür; aksi halde yetki düşer.
6356 m.72
Kötüye kullanma ve durdurma
Grev hakkı veya lokavt iyi niyet kurallarına aykırı, toplum zararına veya milli serveti tahrip edecek şekilde kullanılırsa mahkeme kararıyla durdurulur.
Kanuni Grevin Sonuçları
Kanuni greve katılan, katılmayan veya vazgeçip çalışan işçilerin iş sözleşmeleri grev süresince askıda kalır; işveren bu nedenle fesih yapamaz. Grev süresince ücret ve sosyal yardımlar ödenmez; bu süre kıdemden sayılmaz. İşveren, grevci işçilerin yerine yeni işçi alamaz veya başkalarını çalıştıramaz; grevci işçi de başka işte çalışamaz, aksi halde işveren sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Greve katılmayan işçiler çalışmakta serbesttir; ancak bunlar ancak kendi işlerinde çalıştırılabilir. Grev sürecinde geçici iş ilişkisi yoluyla işçi çalıştırmak da yasaktır.
Kanun Dışı Grevin Sonuçları
Kanun dışı grevde işveren; grev kararına katılan, teşvik eden, greve katılan veya devamına teşvik eden işçilerin sözleşmelerini haklı nedenle tazminatsız feshedebilir (m.70). İşverenin uğradığı zararlar, grev sendika kararıyla yapılmışsa sendikadan, sendika kararı olmadan yapılmışsa katılan işçilerden tazmin edilir. Çalışmayı topluca bırakmanın her görünümü grev sayılmayabilir; hangi eylemin hak arama özgürlüğü kapsamında kaldığı somut olayda değerlendirilir ve fesihlerin ölçülülüğü haklı nedenle fesih ilkeleriyle denetlenir. Grev hakkının kullanılmasının cebir ve tehditle engellenmesi ayrıca suç oluşturur; bkz. iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (TCK 117).
Emsal Kararlar
AYM, 22.10.2014, 2013/1 E., 2014/161 K.
Grev usulünde iptal
Anayasa Mahkemesi 6356 m.60/6 hükmünü iptal etmiştir; grev hakkına ilişkin sınırlamalar anayasal güvence karşısında dar yorumlanır.
6356 m.65
Greve katılamayacak işçiler
Niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işlerde faaliyetin devamlılığını, işyeri güvenliğini ve makine ile hammaddenin korunmasını sağlayacak sayıda işçi grev sırasında çalışmak zorundadır; bu işçiler kanuni grev ve lokavta katılamaz. Grev döneminde ödenmeyen dönem ücretlerine ilişkin uyuşmazlıklar için ödenmeyen ücret alacağı yazımıza bakınız.
Sendikal Koruma
Grev nedeniyle ayrımcılık
Kanuni grev sürecine katılan işçiye yönelik yaptırım ve ayrımcı işlemler sendikal tazminat doğurur; ayrıntı için sendikal tazminat yazımıza bakınız.
Bu yazıda atıf yapılan kanunun güncel ve resmi metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Grev ve Lokavt Süreçleri ve Avukat Desteği
Grev kararının hukuka uygunluğu, grev oylaması, tespit davaları ve kanun dışı grev iddialarına karşı savunma için dosyanızı değerlendiriyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Grev kararını kim, ne zaman alabilir?
Kanuni grev kararı yalnızca işçi sendikası tarafından alınabilir. Karar, resmi arabuluculuk sonunda düzenlenen uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve bu süre içinde, altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte uygulamaya konulabilir (6356 m.60). Bu süre içinde karar alınmaz veya uygulanmazsa sendikanın yetkisi düşer. İşçilerin sendikasız biçimde anlaşarak iş bırakması kanun dışı grevdir.
Kanuni greve katılan işçi işten çıkarılabilir mi?
Hayır. Kanuni greve katılan, greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçip çalışan işçilerin iş sözleşmeleri grev süresince askıda kalır; işveren bu işçileri grev nedeniyle işten çıkaramaz. Grev süresince işveren ücret ve sosyal yardım ödemez, bu süre kıdem hesabında dikkate alınmaz. İşveren, greve katılan işçilerin yerine yeni işçi alamaz ve grevci işçi başka işte çalışamaz.
Kanun dışı grevin sonuçları nelerdir?
Kanun dışı grev halinde işveren, grevin yapılması kararına katılan, grevin yapılmasını teşvik eden, greve katılan veya katılmaya ya da devama teşvik eden işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle ve tazminatsız feshedebilir (6356 m.70). Ayrıca kanun dışı grev nedeniyle işverenin uğradığı zararlar, greve karar veren sendikaca; sendika kararı olmadan yapılmışsa greve katılan işçilerce tazmin edilir.
Grev oylaması nasıl yapılır?
Grev kararının işyerinde ilan edildiği tarihte o işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin, ilandan itibaren altı iş günü içinde yazılı talebi üzerine grev oylaması yapılır. Oylamada grev ilanının yapıldığı tarihte çalışan işçilerden oylamaya katılanların salt çoğunluğu grevin yapılmaması yönünde karar verirse grev uygulanamaz; bu halde sendika süresi içinde anlaşma sağlayamaz veya Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa yetkisi düşer.
Hangi işlerde grev yasaktır, erteleme nedir?
Can ve mal kurtarma işleri, cenaze ve mezarlık, şehir içme suyu, elektrik, doğal gaz üretim ve dağıtımı, bankacılık, itfaiye gibi işler ve hastaneler dahil 6356 m.62’de sayılan iş ve işyerlerinde grev ve lokavt yapılamaz; uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca kesin olarak çözülür. Ayrıca karar verilmiş veya başlanmış kanuni grev, genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelikteyse Cumhurbaşkanı kararıyla altmış gün ertelenebilir; erteleme sonunda anlaşma yoksa uyuşmazlık YHK’ya gider.
