Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma: Yedieminlik (TCK 289)
Muhafaza görevini kötüye kullanma, TCK m.289’da düzenlenen suçtur. Halk arasında yedieminlik suçu olarak bilinir. Kendisine resmen teslim edilen hacizli, rehinli veya el konulmuş malı satan, devreden veya yok eden kişi bu suçu işler. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Yediemin malın sahibiyse ceza yarı oranında indirilir. Kovuşturma başlamadan önce mal iade edilir veya bedeli ödenirse cezanın beşte dördü indirilir. Malın dikkatsizlik sonucu kaybolması halinde yalnızca adli para cezası verilir. Malı olağan biçimde kullanmak kural olarak suç değildir. Malı satış yerine götürmemek de tek başına suç oluşturmaz. Suçun ön şartı usulüne uygun bir teslim tutanağıdır. Suç şikayete bağlı değildir.
Haczedilen Televizyonu Satan Borçlu
İcra memuru eve gelir ve bir televizyon ile çamaşır makinesini haczeder. Eşyalar götürülmez. Memur, borçluya bir tutanak imzalatır ve eşyaları ona yediemin olarak bırakır. Borçlu birkaç ay sonra nakit ihtiyacı için televizyonu satar. Satış günü geldiğinde eşya yerinde yoktur.
Borçlu kendi malını sattığını düşünür. Hukuken durum farklıdır. Hacizli mal ona muhafaza etmesi için resmen teslim edilmiştir. Bu malı satması yedieminlik suçu olarak bilinen suçu oluşturur. Bu rehber suçun şartlarını, cezasını ve cezayı büyük ölçüde azaltan iade imkanını anlatır.
Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Nedir? TCK 289
m.289
Adliyeye karşı bir suç
Muhafaza görevini kötüye kullanma, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.289’da düzenlenmiştir. Maddeye göre muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim edilen rehinli, hacizli veya el konulmuş mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi cezalandırılır. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır.
Madde gerekçesine göre bu suç, güveni kötüye kullanma suçunun özel bir şeklidir. Mal resmi bir makam tarafından teslim edildiği için fiil aynı zamanda bir görevin kötüye kullanılmasıdır. Yargıtay’a göre korunan değer kamu otoritesidir.
| Başlık | TCK 289’da Durum |
|---|---|
| Ceza | 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezası |
| Fail malın sahibiyse | Ceza yarı oranında indirilir |
| Etkin pişmanlık | Kovuşturma başlamadan iade veya ödeme halinde cezanın beşte dördü indirilir |
| Taksirli hal | Yalnızca adli para cezası |
| Şikayet | Aranmaz, resen soruşturulur |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
Yediemin Kimdir? Suçun Şartları
Yediemin, bir malı korumak üzere resmi bir makamdan teslim alan kişidir. Bu kişi borçlunun kendisi, alacaklı, bir yakını veya bir depo işletmecisi olabilir. Uygulamada mal çoğunlukla borçluya bırakılır.
| Şart | Ne Aranır? | Eksikse |
|---|---|---|
| 1. Resmi teslim | Mal, icra dairesi, mahkeme veya kolluk gibi bir makamca tutanakla teslim edilmiş olmalı | Tutanak yoksa veya usulsüzse suç oluşmaz |
| 2. Malın niteliği | Rehinli, hacizli veya başka bir nedenle el konulmuş mal | Serbest mal üzerinde bu suç işlenemez |
| 3. Muhafaza görevi | Mal korunmak ve istendiğinde iade edilmek üzere bırakılmış olmalı | Görev tutanakta açıkça belirtilmeli |
| 4. Amaç dışı tasarruf | Malı satma, devretme, yok etme, gizleme | Malı yalnızca korumak suç değildir |
| 5. Kast | Yediemin olduğunu ve yaptığı işlemi bilme | Dikkatsizlik halinde taksirli hal uygulanır |
Savunmada ilk bakılacak belge teslim tutanağıdır. Tutanakta malın ne olduğu, kime teslim edildiği ve yedieminin imzası bulunmalıdır. Yediemine sorumlulukları hatırlatılmış olmalıdır. Malın fiilen teslim edilmediği veya tutanağın imzasız olduğu durumlarda suçun ön şartı gerçekleşmez.
Kişi, fiilen elinde olmayan bir malı yediemin olarak teslim almış görünüyorsa durum ayrıca tartışılır. Yedieminlik kabul edilmeden önce malın gerçekten mevcut olduğu kontrol edilmelidir.
Hacizli Malı Satmak, Kullanmak, Taşımak: Hangisi Suç?
| Davranış | Değerlendirme | Gerekçe |
|---|---|---|
| Hacizli malı satmak veya başkasına devretmek | Suç | Teslim amacı dışında tasarruf |
| Malı gizlemek, istendiğinde teslim etmemek | Suç | İade yükümlülüğünün ihlali |
| Malı kasten tahrip etmek veya yok etmek | Suç | Amaç dışı tasarruf |
| Malı olağan biçimde kullanmak | Kural olarak suç değil | Kullanım malın değerini ciddi biçimde düşürüyorsa tartışılır |
| Malı izinsiz başka adrese taşımak | Tartışmalı | Mal bulunabiliyor ve teslim edilebiliyorsa suç oluşmayabilir |
| Malı satış yerine götürmemek | Tek başına suç değil | Yedieminin malı satış yerine taşıma yükümlülüğü yoktur |
| Dikkatsizlik sonucu malın kaybolması veya bozulması | Taksirli hal | Yalnızca adli para cezası |
En sık karıştırılan nokta satış günüdür. Yediemin malı korumak ve istendiğinde teslim etmekle yükümlüdür. Malı kendi imkanlarıyla satış yerine taşımak zorunda değildir. Mal bulunduğu yerde duruyor ve icra dairesine teslime hazırsa suç oluşmaz.
Buna karşılık malın yerinde bulunmaması yedieminin aleyhine güçlü bir karinedir. Yediemin, malın akıbetini açıklamak zorundadır. Çalındığını ileri sürüyorsa bunu zamanında bildirmiş olmalıdır. Emanet malı sahiplenmenin genel hali için güveni kötüye kullanma suçu rehberimize bakabilirsiniz.
Avukata Sor
Yediemin olarak bırakılan bir mal nedeniyle hakkınızda soruşturma başlatıldıysa, iade veya ödeme için süreyi kaçırmadan durumu bir avukatla değerlendirin.
Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçunun Cezası
| Durum | Temel Ceza (alt sınır) | Sonuç |
|---|---|---|
| Yediemin üçüncü kişi | 3 ay hapis ve adli para cezası | Paraya çevirme, erteleme veya HAGB |
| Yediemin malın sahibi (borçlu) | 1 ay 15 gün hapis ve adli para cezası | Aynı |
| Kovuşturmadan önce iade veya ödeme | Cezanın beşte dördü indirilir | Alt sınırdan 18 gün |
| Taksirle kaybolma veya bozulma | Yalnızca adli para cezası | Hapis yok |
Kanun, malın sahibi olan yediemini daha hafif cezalandırır. Borçlu kendi malını sattığında başkasının mülkiyetine değil, haczin sağladığı güvenceye zarar verir. Bu nedenle ceza yarı oranında indirilir.
Hapis ve adli para cezası birlikte verilir. Alt sınıra yakın cezalarda hapis cezası paraya çevrilebilir, ertelenebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Bu seçenekler için adli para cezası, cezanın ertelenmesi ve HAGB rehberlerimize bakabilirsiniz.
Etkin Pişmanlık: Malı İade Eden veya Bedelini Ödeyen
Madde, bu suça özgü bir etkin pişmanlık hükmü içerir. Yediemin, kovuşturma başlamadan önce malı iade ederse cezasının beşte dördü indirilir. Malın aynen iadesi mümkün değilse bedelini ödemesi de aynı sonucu doğurur.
| Zaman | Sonuç |
|---|---|
| Soruşturma aşamasında iade veya ödeme | Cezanın beşte dördü indirilir |
| İddianamenin kabulünden sonra iade veya ödeme | Bu hükümden yararlanılamaz |
| Yargılama sırasında zararın giderilmesi | Takdiri indirim gerekçesi olabilir |
Burada belirleyici olan zamandır. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle başlar. Bu tarihten sonra yapılan iade, beşte dört indirimi sağlamaz. Bu nedenle soruşturma haberi alındığında ilk iş malı teslim etmek veya bedelini icra dosyasına yatırmak olmalıdır.
İade veya ödeme belgelenmelidir. İcra dairesinden alınan teslim tutanağı veya ödeme makbuzu savcılık dosyasına sunulmalıdır. Mahkemeler bu hükmü uygularken alacaklının beyanını da dikkate alır. Malvarlığı suçlarındaki genel etkin pişmanlık rejimi için malvarlığı suçlarında etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay Uygulaması ve Yerleşik İlkeler
Bu suçta Yargıtay uygulaması birkaç temel ilke etrafında şekillenmiştir. Aşağıdaki ilkeler, içeriği doğrulanabilen kaynaklardan derlenmiştir.
Yerleşik ilke
Suçun oluşması için amaç dışı tasarruf gerekir
İlke: Yargıtay’a göre suçun oluşması için fail, kendisine resmen teslim edilen mal üzerinde satma, yok etme veya kaybetme gibi teslim amacı dışında bir tasarrufta bulunmalıdır. Yediemin malı teslim amacına uygun biçimde korumak ve görev sona erdiğinde ya da istenildiğinde iade etmekle yükümlüdür.
Sonucu: yalnızca icra dairesinin çağrısına geç cevap vermek veya malı satış yerine götürmemek bu suçu oluşturmaz. Malın mevcut olduğu ve teslime hazır tutulduğu gösterilebiliyorsa beraat kararı verilmelidir.
Uygulama için anlamı: savunma, malın halen mevcut olduğunu ve yerini gösteren delilleri sunmalıdır. Fotoğraf, tanık ve keşif talebi bu amaçla kullanılabilir.
Yerleşik ilke
Teslim tutanağı usulüne uygun olmalıdır
İlke: Suçun ön şartı malın resmen teslim edilmesidir. Tutanakta yedieminin kimliği, teslim edilen malın niteliği ve yedieminin imzası yer almalıdır. Yediemine görevinin kapsamı ve sorumluluğu bildirilmiş olmalıdır.
Sonucu: usulüne uygun bir teslim yoksa kişi yediemin sıfatını kazanmaz. Bu durumda muhafaza görevini kötüye kullanma suçu oluşmaz.
Uygulama için anlamı: haciz tutanağının aslı dosyaya getirtilmeli ve imza incelemesi istenmelidir. Tutanaktaki eksiklikler savunmanın en güçlü dayanağı olabilir.
Yerleşik ilke
Yediemine teslim edilen hayvanların satılması suçtur
Olay tipi: Haczedilen canlı hayvanlar borçluya yediemin olarak bırakılır. Borçlu hayvanları satar veya keser.
Yargıtay’ın değerlendirmesi: Canlı hayvanlar da bu suçun konusu olabilir. Yediemine teslim edilen hayvanların satılması teslim amacı dışında tasarruftur ve suçu oluşturur.
Uygulama için anlamı: hayvanlar, araçlar ve ticari mallar gibi kolay elden çıkarılan mallarda yedieminlik özel dikkat gerektirir. Hayvanın ölmesi gibi durumlar derhal icra dairesine bildirilmeli ve belgelenmelidir.
Yediemin ve Alacaklı İçin İzlenecek Yol
| Taraf | Yapılması Gereken | Dikkat |
|---|---|---|
| Yediemin (teslim alırken) | Malın gerçekten mevcut olduğunu kontrol edin, tutanağı okuyun | Elinizde olmayan malı teslim almayın |
| Yediemin (görev süresince) | Malı yerinde tutun, satmayın, devretmeyin | Adres değişikliğini icra dairesine bildirin |
| Yediemin (mal zarar gördüyse) | Durumu derhal icra dairesine yazılı olarak bildirin | Hırsızlık halinde kolluğa başvurun |
| Yediemin (soruşturma başladıysa) | Malı iade edin veya bedelini ödeyin, belgeleyin | Kovuşturma başlamadan yapılmalı. Bkz. ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım |
| Alacaklı | Malın teslim edilmemesini icra dairesine tespit ettirin | Savcılığa bildirimi icra dairesi yapar |
Beş Hata
Yedieminlikte sık yapılan yanlışlar
1) Mal benim, satarım düşüncesiyle hareket etmek. Hacizli mal üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlıdır. 2) Tutanağı okumadan imzalamak. 3) Taşınırken malı götürüp icra dairesine haber vermemek. 4) İadeyi dava açıldıktan sonraya bırakmak. Beşte dört indirim kaybedilir. 5) Malın çalındığını veya bozulduğunu zamanında bildirmemek.
Doğru yol, malı korumak ve her değişikliği icra dairesine yazılı olarak bildirmektir. Soruşturma başladıysa iade veya ödeme gecikmeden yapılmalıdır. Karara karşı başvuru yolları için istinaf ve temyiz rehberimize bakabilirsiniz.
Yedieminlik Dosyalarında Müdafilik
Bu suçta zamanlama belirleyicidir. Kovuşturma başlamadan yapılan iade cezanın beşte dördünü kaldırır. Tutanağın incelenmesi ve etkin pişmanlık süreci için Ankara ceza avukatı ile iletişime geçebilirsiniz.
Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlık hizmeti ve danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi altında olmamak üzere belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Hacizli malı satmanın cezası nedir?
Kendisine yediemin olarak bırakılan hacizli malı satan kişi muhafaza görevini kötüye kullanma suçunu işler. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Malı satan kişi malın sahibiyse, yani borçlunun kendisiyse ceza yarı oranında indirilir. Kovuşturma başlamadan mal iade edilir veya bedeli ödenirse cezanın beşte dördü indirilir.
Yediemin olarak bırakılan malı kullanabilir miyim?
Malın olağan kullanımı kural olarak suç oluşturmaz. Evde bırakılan buzdolabını veya televizyonu kullanmaya devam edebilirsiniz. Ancak malı satamaz, devredemez veya değerini ciddi biçimde düşürecek şekilde kullanamazsınız. Mal bozulur veya kaybolursa durumu derhal icra dairesine bildirmeniz gerekir.
Malı satış yerine götürmezsem suç olur mu?
Tek başına olmaz. Yedieminin görevi malı korumak ve istendiğinde teslim etmektir. Malı kendi imkanlarıyla satış yerine taşıma yükümlülüğü yoktur. Mal bulunduğu yerde duruyor ve teslime hazırsa suç oluşmaz. Buna karşılık mal yerinde bulunamıyorsa bunun nedenini açıklamanız gerekir.
Sattığım hacizli malın bedelini ödersem ceza alır mıyım?
Suç ortadan kalkmaz, ancak ceza büyük ölçüde azalır. Kovuşturma başlamadan önce malın bedelini öderseniz cezanızın beşte dördü indirilir. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle başlar. Bu tarihten sonra yapılan ödeme aynı indirimi sağlamaz. Ödemeyi icra dosyasına yapın ve makbuzu savcılığa sunun.
Yediemin olmayı reddedebilir miyim?
Üçüncü kişiler yediemin olmayı kabul etmek zorunda değildir. Borçlu bakımından ise icra dairesi malı muhafaza altına alma veya uygun birine bırakma yetkisine sahiptir. Yedieminliği kabul ediyorsanız malın gerçekten mevcut olduğunu kontrol edin ve tutanağı dikkatle okuyun. Elinizde olmayan bir malı teslim almış görünmeyin.
