Sendika Üyeliği ve Yetki Tespiti: e-Devlet Üyelik, İtiraz Süreleri ve Güvenceler (2026)
Sendika üyeliği, e-Devlet kapısı üzerinden başvuru ve sendika yetkili organının kabulüyle kazanılır; istifa da yalnızca e-Devlet üzerinden yapılır (6356 m.17, m.19). Noter şartı kaldırılmıştır. En kritik güvence şudur: işçiler sendikaya üye olmaları veya olmamaları nedeniyle işten çıkarılamaz ve farklı işleme tabi tutulamaz; aykırılık halinde işçinin en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminata hükmedilir. Yetki tespitinde ise Bakanlık tespit yazısına itiraz, tebliğden itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapılır ve itiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.
Sendika Üyeliği Nasıl Kazanılır?
Sendika özgürlüğü hem bireysel hem kolektif yönüyle anayasal güvence altındadır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.17 uyarınca onbeş yaşını dolduran ve işçi sayılan herkes sendikaya üye olabilir. Üyelik; e-Devlet kapısı üzerinden başvuru ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulüyle kazanılır. 2012 öncesindeki noter şartı kaldırılmıştır; bugün noterden üyelik veya istifa işlemi yapılmaz. Üyeliğin işverene karşı sonuçları ve TİS’ten yararlanma rejimi için toplu iş sözleşmesi uyuşmazlıkları yazımıza, kolektif sürecin bütünü için toplu iş hukuku ana yazımıza bakınız.
Üyelikten Çekilme ve Çıkarılma
Çekilme (İstifa)
e-Devlet üzerinden, bir ay sonra geçerli
İşçi, e-Devlet üzerinden çekilme bildiriminde bulunarak üyelikten istifa edebilir; çekilme, bildirimden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır. Bu süre içinde başka sendikaya üyelik, sürenin bitiminde kazanılmış sayılır. Bir aylık bekleme süresi, yetki başvurusu tarihindeki üye sayısını doğrudan etkilediği için sendika değişim dönemlerinde stratejik önem taşır.
Çıkarılma
Genel kurul kararı ve 30 günlük itiraz
Üyelikten çıkarılma kararı sendika genel kurulunca verilir; karar e-Devlet üzerinden Bakanlığa bildirilir ve üyeye yazıyla tebliğ edilir. Üye, tebliğden itibaren otuz gün içinde mahkemeye itiraz edebilir; mahkeme iki ay içinde kesin karar verir ve üyelik, karar kesinleşinceye kadar devam eder.
Askı ve Devam
İşsizlikte üyelik bir yıl sürer
SGK’dan yaşlılık veya malullük aylığı almaksızın işsiz kalan işçinin sendika üyeliği bir yıl daha devam eder; askerlik gibi askı hallerinde üyelik askıda kalır.
Sendika Üyeliğinin Güvencesi
İşçilerin işe alınması, sendika üyeliği veya üyelikten ayrılma şartına bağlanamaz; işçiler üyelik veya sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarılamaz ve farklı işleme tabi tutulamaz (m.25). Aykırılık halinde işçinin en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminata hükmedilir; sendikal fesihte işçi ayrıca işe iade davası açabilir ve sendikal tazminat, işe başlatılıp başlatılmamadan bağımsız olarak talep edilebilir. Ayrıntılı hesap ve ispat rejimi için sendikal tazminat ve işe iade davası yazılarımıza, ayrımcılığın genel çerçevesi için eşit davranma ilkesi rehberimize bakınız.
Avukata Sor
Sendikal Uyuşmazlıklar ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosya kendi delil durumuna göre incelenir.
İşkolu Tespiti
Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır ve Resmi Gazetede yayımlanır; ilgililer yayımdan itibaren on beş gün içinde dava açabilir (m.5). İşyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Yeni bir TİS için yetki süreci başlamışsa işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur ve işkolu davaları yetki işlemlerinde bekletici sorun sayılmaz. Taşeron yapılandırmalarında işkolu ve muvazaa tartışmaları iç içe geçer; bkz. alt işveren ve muvazaa.
Yetki Tespiti Başvurusu ve Şartları
TİS yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun tespitini ister; işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de aynı talepte bulunabilir (m.42). Yetki şartları (m.41): işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin üye kaydedilmesi ve başvuru tarihinde işyerindeki işçilerin yarıdan fazlasının, işletme sözleşmesinde işletmedeki işçilerin en az yüzde kırkının üyeliği. İstatistikler her yıl ocak ve temmuz aylarında yayımlanır ve yeni istatistik yayımlanana kadar geçerlidir. Sigortalılık bildirimleri süresinde SGK’ya yapılmayan çalışanlar yetki hesabında dikkate alınmaz; bu nedenle kayıt dışılık iddiaları yetki uyuşmazlıklarına doğrudan yansır ve hizmet tespiti davası ile kesişir.
Yetki Tespitine İtiraz Davası
Bakanlığın olumlu tespit yazısına karşı; taraflardan birinin yetki şartlarını taşımadığı veya kendisinin taşıdığı iddiasıyla, tebliğden itibaren altı iş günü içinde mahkemeye itiraz edilebilir (m.43). İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra mahkemeye verilir; işkolunda yüzde birden az üyesi bulunan sendika itiraz edemez. Kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen sendika da altı iş günü içinde tespit davası açabilir. İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur; mahkeme davayı iki ay içinde sonuçlandırır. Süresinde itiraz edilmezse sürenin bitimini izleyen altı iş günü içinde yetki belgesi verilir (m.44).
Emsal Kararlar ve Süre Tablosu
| İşlem | Süre |
|---|---|
| İşkolu tespitine dava | RG yayımından itibaren 15 gün |
| Çekilmenin geçerliliği | Bildirimden 1 ay sonra |
| Çıkarılma kararına itiraz | Tebliğden itibaren 30 gün |
| Yetki tespitine itiraz | Tebliğden itibaren 6 iş günü |
| Yetki davasında karar | Mahkeme 2 ay içinde sonuçlandırır |
6356 m.43/5
İtirazın durdurucu etkisi
İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur; bu dönemde yürütülen toplu görüşme ve imzalanan TİS hukuken sakattır.
6356 m.41/4
Kayıt dışı çalışan yetki hesabına girmez
Sigortalılığın başlangıcı ve sona ermesine ilişkin bildirimlerden süresinde SGK’ya yapılmayanlar, yetkili sendika tespitinde dikkate alınmaz; işverenin bildirim pratiği yetki sonucunu değiştirebilir.
Yetki belgesi alındıktan sonraki görüşme, uyuşmazlık ve grev aşamaları için grev ve lokavt yazımızı; TİS’e dayalı bireysel alacaklarda izlenecek yol için iş hukukunda zorunlu arabuluculuk rehberimizi inceleyiniz.
Bu yazıda atıf yapılan kanunun güncel ve resmi metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sendikal Uyuşmazlıklar ve Avukat Desteği
Sendikal nedenle fesih, sendikal tazminat, yetki tespitine itiraz ve işkolu uyuşmazlıkları için dosyanızı değerlendiriyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Sendikaya nasıl üye olunur, noter gerekir mi?
Noter gerekmez. Sendika üyeliği, Bakanlıkça sağlanan elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden başvuru yapılması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulüyle e-Devlet üzerinden kazanılır (6356 m.17). Onbeş yaşını dolduran işçiler üye olabilir. İşçi aynı işkolunda ve aynı zamanda birden çok sendikaya kural olarak üye olamaz; aynı işkolunda birden çok işyerinde çalışanlar için istisna vardır.
Sendikadan nasıl istifa edilir, ne zaman geçerli olur?
İstifa (çekilme), e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunularak yapılır. Çekilme, sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır; çekilenin bu bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olması halinde yeni üyelik, bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır. Bu bir aylık süre, özellikle yetki tespitinde üye sayısı hesabını doğrudan etkiler.
Sendika üyesi olduğum için baskı görüyorum, hangi haklarım var?
İşçiler; sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izniyle iş saatleri içinde sendikal faaliyete katılmaları nedeniyle işten çıkarılamaz ve farklı işleme tabi tutulamaz (6356 m.25). Aykırılık halinde işçinin en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminata hükmedilir. Sendikal nedenle fesihte işçi işe iade davası açabilir; işe iade davası açılmasa dahi sendikal tazminat ayrıca talep edilebilir.
Yetki tespiti nedir, sendika TİS için hangi çoğunluğu sağlamalı?
Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen sendika Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun tespitini ister (6356 m.42). Yetki için sendikanın kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmesi ve başvuru tarihinde işyerindeki işçilerin yarıdan fazlasının, işletme sözleşmesinde işletmedeki işçilerin en az yüzde kırkının üyesi olması gerekir (m.41). SGK’ya süresinde bildirilmeyen sigortalılık kayıtları yetki hesabında dikkate alınmaz.
Yetki tespitine kim, hangi sürede itiraz edebilir?
Bakanlığın tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları ile sendika üyesi olmayan işveren, yazının tebliğinden itibaren altı iş günü içinde, nedenlerini göstererek mahkemeye itiraz edebilir (m.43). İşkolunda yüzde birden az üyesi bulunan sendika itiraz edemez. İtiraz dilekçesi önce görevli makama kayıt ettirilir. İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur; mahkeme davayı iki ay içinde sonuçlandırır.
