Tasarım Tescili ve Tecavüz Davaları | 2026
Tasarım, SMK m.55 uyarınca ürünün tümü veya bir parçasının çizgi, şekil, renk, doku ve malzeme özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür ve iki koşulla korunur: yenilik ve ayırt edici nitelik. Ayırt edicilik, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin önceki tasarımlardan farklı olmasıdır. Tescilli tasarım, başvurudan itibaren 5 yıl korunur ve beşer yıllık dönemlerle toplam 25 yıla kadar yenilenir; tescilsiz tasarım ise kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıl, yalnızca aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer kopyalamaya karşı korunur. Başvurudan önceki 12 aylık açıklamalar yeniliği ortadan kaldırmaz (hoşgörü süresi). Tescil başvuruları yayımlanır ve 3 ay içinde itiraz edilebilir; hükümsüzlük davası fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülür. Tecavüzde durdurma, ref ve m.151’deki üç yöntemle hesaplanan tazminat istenir; birleşik ürünlerin onarımında eşdeğer parça kullanımına ilişkin istisna ayrıca gözetilir.
Fuarda Gördüğünüz Kopya: Görünümün Hukuku
Mobilya fuarının üçüncü gününde, iki koridor ötedeki standda kendi koltuğunuzu görürsünüz: aynı kavis, aynı ayak formu, aynı dikiş hattı; yalnızca kumaş rengi farklıdır. Üretici, ürünün kendi çizimi olduğunu söyler ve elinde sizden altı ay sonra alınmış bir tescil belgesi vardır. Tasarım hukuku tam bu sahnede devreye girer: görünümün kime ait olduğunu, benzerliğin nerede kopyaya dönüştüğünü ve hangi belgeyle hangi sürede korunacağınızı söyler. Bu yazı; tescilli ve tescilsiz korumayı, bilgilenmiş kullanıcı testini, tecavüz ve hükümsüzlük satrancını ve yedek parça istisnasını üretici pratiğiyle anlatır.
Hukuki Dayanak: SMK m.55 ve Tasarım Kavramı
m.55
Görünümün tanımı
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.55 uyarınca tasarım; ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Ürün kavramı geniştir: birleşik ürün parçaları, ambalajlar, grafik semboller ve tipografik karakterler dahildir; bilgisayar programlarının kendisi hariçtir ancak ekran arayüz görünümleri korunabilir. Aynı görünümün marka olarak tescili ayrı bir yoldur ve üç boyutlu işaret tartışması ürün şekli ve ambalajların marka olarak tescili yazımızda işlenir; teknik çözümün korunması ise patent ve faydalı model rehberimizin konusudur.
Koruma Şartları: Yenilik ve Bilgilenmiş Kullanıcı Testi
m.56-57
İki eşik, bir hoşgörü
Yenilik: tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmalıdır; küçük ayrıntı farkları aynılık değerlendirmesini değiştirmez. Ayırt edici nitelik: tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, önceki tasarımların bıraktığından farklı olmalıdır; testte tasarımcının seçenek özgürlüğünün derecesi gözetilir. Hoşgörü süresi (m.57/2): tasarımcının kendisinin veya izin verdiği kişilerin açıklamaları, başvurudan önceki 12 ay içinde yapılmışsa yeniliği kırmaz; katalog basan, fuara çıkan üretici için bu, bir yıllık tescil alarmıdır. Teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ile mekanik zorunlu bağlantı formları (must-fit) koruma dışıdır.
Avukata Sor
Tasarım Portföyü ve İhlal Analizi ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosyada süreler, deliller ve doğru başvuru sırası farklı işler.
Tescilli ve Tescilsiz Koruma: Süreler ve Kapsam Tablosu
| Ölçüt | Tescilli Tasarım | Tescilsiz Tasarım |
|---|---|---|
| Doğum anı | TÜRKPATENT tescili | Türkiye’de kamuya ilk sunum |
| Süre | Başvurudan 5 yıl; beşer yıllık yenilemeyle toplam 25 yıl | 3 yıl; yenilenemez |
| Koruma kapsamı | Genel izlenim farkı yaratmayan tüm tasarımlara karşı | Yalnızca aynı veya ayırt edilemeyecek benzer kopyalamaya karşı |
| İspat konumu | Sicil karinesi: hak sahipliği belgeyle hazır | Sunum tarihi, içerik ve kopyalama davacıca ispatlanır |
| Tipik kullanım | Uzun ömürlü ürün ve kalıp yatırımları | Sezonluk moda ve hızlı tüketim koleksiyonları |
Başvuru, Yayın ve 3 Aylık İtiraz Süreci
Kurum Aşaması
Tasarımda itiraz penceresi 3 aydır
Başvuru; görseller ve ücretle EPATS üzerinden yapılır, çoklu başvuruyla aynı sınıftaki birden çok tasarım tek dosyada tescillenebilir. Kurum, yenilik incelemesini resen yapar ve engel görmezse tasarımı Bültende yayımlar; üçüncü kişiler yayım tarihinden itibaren 3 ay içinde, yenilik ve ayırt edicilik yokluğu ile gerçek hak sahipliği gerekçeleriyle itiraz edebilir; markadaki 2 aylık pencereyle karıştırılmamalıdır. İtirazı YİDK inceler ve nihai karara karşı 2 ay içinde münhasıran Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılır; zincirin işleyişi YİDK kararının iptali davası rehberimizde anlatılır. Yayım erteleme talebi (30 aya kadar), lansmana kadar tasarımı rakip gözünden saklamanın aracıdır.
Tecavüz Davaları: Genel İzlenim Karşılaştırması ve Tazminat
m.81 + m.149-151
Koltuk yan yana, sicil görseli ortada
Tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın; tasarımın uygulandığı ürünü üretmek, satmak, ithal etmek ve ticari amaçla elde bulundurmak tecavüzdür; tescilsiz tasarımda fiilin kopyalama yoluyla işlenmesi aranır. Dava mimarisi marka tecavüzüyle paraleldir: tespit, durdurma, ref (ürünlere ve kalıplara el koyma, imha), maddi ve manevi tazminat ile hükmün ilanı; yoksun kalınan kazanç m.151’deki üç yöntemden seçilenle hesaplanır ve talep mimarisinin tamamı marka hakkına tecavüz davası rehberimizdeki mantıkla kurulur. Sezonluk ürünlerde zaman her şeydir: delil tespiti, ihtiyati tedbir ve gümrükte durdurma üçlüsü ilk hafta devreye alınır; senkron takvim için ihtiyati tedbir ve delil tespiti yazımıza bakınız. Pazaryeri ilanlarındaki kopya ürünlerde platform bildirim mekanizması ayrıca işletilir: e-ticarette taklit ürün satışı.
Hükümsüzlük, Yedek Parça İstisnası ve Savunmalar
m.77 + Onarım İstisnası
Kalkan ve karşı saldırı
Tasarımın hükümsüzlüğü; yenilik ve ayırt edicilik yokluğu, koruma dışı hallerin varlığı ve gerçek hak sahipliği gerekçeleriyle, koruma süresince veya hakkın sona ermesinden itibaren 5 yıl içinde fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinden istenir ve tecavüz davasına karşı klasik karşı hamledir; internet arşivi, eski kataloglar ve fuar kayıtları yenilik kırıcı delillerin başında gelir. Onarım istisnası ayrı bir savunma katmanıdır: birleşik ürünün görünümüne bağımlı bileşen parçaların, orijinal görünümü geri kazandırma amacıyla onarımda kullanılması, ürünün piyasaya ilk sürülmesinden 3 yıl sonra ve kaynak konusunda yanıltıcılık olmamak kaydıyla ihlal sayılmaz. Diğer savunmalar; özel amaçlı ve deneme kullanımları ile önceki kullanımdan doğan haktır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400 delil tespiti, iki cephede de ilk adımdır.
Uygulama Hataları ve Doğru Strateji
Beş Hata
Dosyayı zayıflatan alışkanlıklar
1) Katalog ve fuar tarihini not etmeyip 12 aylık hoşgörü penceresini kaçırmak. 2) Sicil görselini özensiz (tek açı, düşük çözünürlük) verip koruma kapsamını daraltmak. 3) Tescilsiz korumaya güvenip üç yılın ve kopyalama ispatının ağırlığını hafife almak. 4) Dava öncesi yenilik taraması yapmadan hükümsüzlük karşı davasına yakalanmak. 5) Sezonluk üründe tedbiri sezon bittikten sonra istemek. Doğru strateji; koleksiyon takvimine bağlı tescil rutini, çok açılı görsel setleri, lansman öncesi yayım ertelemesi ve ihlalde ilk hafta tedbir-tespit-gümrük üçlüsünü çalıştırmaktır.
Tasarım Tescil ve Tecavüz Süreçleri ve Avukat Desteği
İhlalin delillendirilmesi, tedbir talebinin gerekçelendirilmesi, tazminatın doğru yöntemle hesaplanması ve Kurum ile mahkeme süreçlerinin tek strateji altında yürütülmesi için fikri ve sınai haklar alanında çalışan bir avukatla ilerleyin.
Sık Sorulan Sorular
Tasarım tescili neyi korur, marka ve patentten farkı nedir?
Tasarım, ürünün teknik işlevini değil görünümünü korur: mobilyanın hattı, ambalajın formu, kumaşın deseni, arayüzün ekran görünümü. Patent, teknik çözümü; marka, kaynağı gösteren işareti korur. Aynı ürün üçüyle birden zırhlanabilir: makinenin mekanizması patentle, gövde formu tasarımla, üzerindeki logo markayla. Sınır kuralı önemlidir: teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri tasarımla korunamaz; forma alternatif üretilebiliyorsa koruma mümkündür. Ürün formunun marka olarak tescili ise ayrı bir tartışmadır ve ürün şekli ve ambalaj tescili rehberimizde işlenir.
Tasarımımı tescil ettirmeden sergiledim; koruma şansım bitti mi?
Hayır, iki emniyet kemeri vardır. Birincisi hoşgörü süresi: tasarımcının kendisi veya onun izniyle yapılan açıklamalar, başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde kalmak kaydıyla yeniliği ve ayırt ediciliği ortadan kaldırmaz; fuar, katalog ve sosyal medya paylaşımından itibaren bir yıllık tescil penceresi işler. İkincisi tescilsiz tasarım koruması: kamuya ilk sunumdan itibaren 3 yıl boyunca, tasarımın aynısının veya ayırt edilemeyecek benzerinin kopyalanmasına karşı dava hakkı doğar; ancak bu koruma yalnızca kopyalamaya karşıdır ve ispat yükü ağırdır. Ciddi ticari değer taşıyan tasarımda tescil, her zaman asıl yoldur.
Rakibin ürünü benimkine benziyor ama birebir aynı değil; tecavüz var mı?
Ölçüt birebirlik değil, genel izlenimdir: tescilli tasarımın koruma kapsamına, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde ayırt edilebilir farklı bir genel izlenim yaratmayan tüm tasarımlar girer. Bilgilenmiş kullanıcı, o ürün grubunu tanıyan ve tasarım çeşitliliğinden haberdar dikkatli kullanıcıdır; ne sıradan tüketici ne uzman tasarımcıdır. Değerlendirmede tasarımcının seçenek özgürlüğü de tartılır: teknik ve işlevsel zorunlulukların daralttığı alanlarda küçük farklar yeterli olabilirken, özgürlüğün geniş olduğu alanlarda benzerlik daha kolay tecavüz sayılır. Analiz, ürünlerin ve sicil görsellerinin yan yana karşılaştırma tablosuyla yapılır.
Tasarım tescilim varken tecavüz davasında karşı taraf ne savunması yapar?
Klasik savunma seti dörtlüdür. Hükümsüzlük karşı davası: tasarımın başvurudan önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmuş olduğu (yenilik yokluğu) veya önceki tasarımlarla genel izlenim farkının bulunmadığı ileri sürülür; internet arşivleri, eski kataloglar ve fuar kayıtları mühimmattır. Teknik zorunluluk: görünümün işlevin dayattığı tek çözüm olduğu iddiası. Genel izlenim farkı: bilgilenmiş kullanıcı testinde ürünlerin ayrıştığı analizi. Önceki kullanım: başvurudan önce iyiniyetle başlamış kullanımın işletme sınırlarında sürdürülmesi hakkı. Bu yüzden dava açmadan önce kendi tescilinizin dayanıklılığı, bağımsız bir yenilik taramasıyla test edilmelidir.
Yedek parça üretiyorum; orijinal görünümdeki parçalar için dava edilebilir miyim?
Kanun, onarım pazarını tekelleşmeden korumak için özel bir istisna kurar: birleşik ürünün görünümüne bağımlı bileşen parçaların, ürüne orijinal görünümünü yeniden kazandırmak amacıyla onarımda kullanılması, birleşik ürünün piyasaya ilk sürülmesinden 3 yıl sonra ve parçanın kaynağı konusunda yanıltıcılık bulunmamak kaydıyla tasarım hakkı ihlali sayılmaz; kamuoyunda eşdeğer parça tartışmasının hukuki zemini budur. Sınırlara dikkat: istisna onarım amacıyla sınırlıdır, üç yıllık dönemde koruma tamdır ve parçada orijinal markanın kullanılması ayrı bir marka tecavüzü doğurur.
