Mühendislik Sigortaları: İnşaat All Risk (CAR), Montaj (EAR) ve Makine Kırılması Uyuşmazlıkları
Mühendislik sigortaları; şantiyedeki inşaat işlerini ani ve beklenmedik rizikolara karşı koruyan inşaat all risk (CAR), makine ve tesis kurulumlarını koruyan montaj all risk (EAR) ve işletme halindeki makinelerin ani hasarlarını karşılayan makine kırılması sigortalarından oluşur. All risk mantığında, istisna listesinde sayılmayan her ani ve öngörülemeyen fiziksel hasar teminatlıdır; ispat yükü tersine döner ve istisnayı sigortacı kanıtlar. Tipik uyuşmazlıklar; proje-işçilik kusuru istisnası, bakım devresi kapsamı, sel ve doğal afet ek teminatları ile üçüncü şahıs sorumluluk klozu üzerinde çıkar. Talepler TTK m.1420 uyarınca 2 yılda zamanaşımına uğrar; tahkim ve asliye ticaret mahkemesi yolu açıktır.
Şantiyede Çöken Kalıp: All Risk Ne Demek?
Beton dökümü sırasında kalıp iskelesi çöker; döşeme, alt kattaki imalatlar ve bir işçinin aracı zarar görür. Müteahhidin elinde inşaat all risk poliçesi vardır; sigortacının ilk yanıtı ise tanıdıktır: “işçilik kusuru istisnadır”. İşte mühendislik sigortalarının bütün hukuku bu cümlenin etrafında döner. All risk, her şey ödenir demek değildir; ama istisna dışındaki her ani ve öngörülemeyen hasar ödenir ve istisnayı ispat yükü sigortacıdadır demektir. Bu ispat düzenini bilen dosya, retlerin önemli bölümünü çevirir.
Hukuki Dayanak ve Poliçe Mimarisi
Genel Şartlar + Kloz Seti
Poliçe bir mimari projedir
CAR ve EAR poliçeleri; İnşaat ve Montaj All Risk Genel Şartlarına, makine kırılması poliçeleri kendi genel şartlarına ve tümü 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‘nın zarar sigortası hükümlerine tabidir. Teminatın gerçek sınırlarını kloz seti çizer: sel-seylap, deprem, grev-lokavt, üçüncü şahıs sorumluluğu, mevcut yapı (komşu bina) ve genişletilmiş bakım klozları büyük projelerin standart tartışma başlıklarıdır. Poliçe, sözleşme bedeli ve iş programıyla birlikte okunmalıdır.
CAR, EAR ve Makine Kırılması: Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | CAR (İnşaat) | EAR (Montaj) | Makine Kırılması |
|---|---|---|---|
| Konu | İnşaat işleri ve şantiye | Makine-tesis kurulumu, test | İşletmedeki makineler |
| Dönem | Yapım + bakım devresi | Montaj + test + bakım | İşletme dönemi |
| Tipik riziko | Çökme, sel, yangın, hırsızlık | Test hasarları, devreye alma | Mekanik-elektriksel ani hasar |
| Kritik istisna | Proje ve işçilik kusurunun kendisi | Test öncesi kusurlu imalat | Aşınma, kademeli bozulma |
Avukata Sor
Şantiye Hasarı ve All Risk Kapsam Analizi ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosyada süreler, deliller ve doğru başvuru sırası farklı işler.
İstisnaların İspatı: Proje ve İşçilik Kusuru Tartışması
İspat Yükü
Kusurlu parça ile zincirleme hasar ayrılır
Kusurlu proje, malzeme ve işçiliğin düzeltme bedeli teminat dışıdır; ancak kusurlu kısmın sağlam imalatta yol açtığı zincirleme hasar çoğu kloz dilinde teminatlıdır. Sigortacı, hem istisnanın varlığını hem hasarın o istisnadan doğduğunu ispatlamalıdır. Eksper raporundaki nitelemeler; statik proje, imalat kayıtları ve bağımsız teknik raporla denetlenir. Bu ayrımın doğru kurulması, büyük şantiye dosyalarında tazminatın yarısından fazlasını kurtarır.
Bakım Devresi ve Teminatın Zaman Sınırları
Kabul Tutanakları Takvimi Kurar
Standart ve genişletilmiş bakım
Teminat, iş programına paralel yaşar: yapım döneminde tam, geçici kabulden sonra bakım devresi rejiminde daralarak sürer. Standart bakım klozu yalnızca bakım çalışmaları sırasında verilen hasarları; genişletilmiş bakım klozu ayrıca yapım döneminde işlenmiş nedenlerden bakım devresinde ortaya çıkan hasarları kapsar. Kısmi kabuller, erken kullanım ve iş programı uzamaları teminat boşluğu doğurabilir; süre uzatımları sigortacıya zeyilname ile işletilmelidir.
Üçüncü Şahıs Klozu ve Komşu Parsel Zararları
Şantiyenin komşu binada oluşturduğu çatlaklar, kazı kaynaklı oturmalar ve yoldan geçenlerin zararları, poliçeye eklenen üçüncü şahıs sorumluluk klozundan karşılanır; mevcut yapı klozu ise işverene ait komşu yapıları teminata alır. Zarar gören üçüncü kişiler, TTK m.1478 uyarınca sorumluluk teminatının sigortacısına doğrudan başvurabilir. Çalışanların zararları bu klozun değil işveren sorumluluk sigortasının konusudur; iki teminatın sınırı dosya başında çizilmelidir.
Hasar Süreci, Eksper ve Tazminat Hesabı
Süreç Disiplini
İhbardan yeniden yapım bedeline
Hasar gecikmeksizin ihbar edilir; enkaz kaldırma ve acil önlemler için sigortacıdan yazılı onay alınır. Tazminat; kısmi hasarda onarım ve yeniden yapım bedeli, tam ziyada sigorta bedeli üzerinden hesaplanır; muafiyetler ve varsa eksik sigorta orantısı düşülür. Eksper raporuna itiraz ve karşı teknik rapor hakkı için ekspertiz raporuna itiraz yazımıza bakınız. Uyuşmazlık, üye sigortacılarda Sigorta Tahkim Komisyonuna, aksi halde asliye ticaret mahkemesine taşınır; talepler TTK m.1420 uyarınca 2 yılda zamanaşımına uğrar.
Uygulama Hataları ve Doğru Strateji
Beş Hata
Dosyayı zayıflatan alışkanlıklar
1) İş programı uzadığı halde poliçe süresini zeyilname ile uzatmamak. 2) Hasar yerini eksper görmeden temizleyip delili bozmak. 3) İşçilik kusuru istisnasını zincirleme hasara da uygulatmak. 4) Kısmi kabul edilen bölümlerin teminattan çıktığını gözden kaçırmak. 5) Sözleşme cezası ve gecikme zararını poliçeden talep edip dosyayı zayıflatmak. Doğru strateji; poliçeyi iş programına bağlamak, hasarda delil ve yazışma disiplinini ilk günden kurmaktır.
Mühendislik Sigortaları Uyuşmazlıkları ve Avukat Desteği
Dosyanızdaki teminat kapsamının doğru okunması, başvuru ve tahkim takviminin kurulması ve tazminatın eksiksiz hesaplanması için sigorta hukuku alanında çalışan bir avukatla ilerleyin.
Sık Sorulan Sorular
All risk poliçesi gerçekten her şeyi karşılar mı?
Hayır; ama ispat düzeni sigortalı lehinedir. All risk poliçelerinde teminat, istisna listesinde sayılmayan her ani ve öngörülemeyen fiziksel kayıp ve hasarı kapsar. Sigortalı, hasarın poliçe döneminde ve sigortalı değerlerde gerçekleştiğini ispatlar; hasarın bir istisnaya girdiğini ispat yükü sigortacıdadır. Tipik istisnalar; proje hatası, kusurlu malzeme ve işçiliğin kendisi, aşınma-yıpranma, envanter açıkları ve sözleşme cezalarıdır. Ret yazısı bu ispat düzeni gözetilerek denetlenmelidir.
CAR ile EAR arasındaki fark nedir?
İnşaat all risk (CAR), bina, altyapı ve sanat yapıları gibi inşaat ağırlıklı projelerde işin kendisini, şantiye tesislerini ve ek klozlarla üçüncü şahıs sorumluluğunu korur. Montaj all risk (EAR) ise makine, tesis ve ekipman kurulumlarını, test ve devreye alma aşamasını teminata alır; test dönemi hasarları EAR’ın en riskli ve en çok tartışılan dilimidir. Karma projelerde iki poliçenin sınırı sözleşme bedeli üzerinden çizilir; boşluk kalmaması için kloz seti birlikte tasarlanır.
Kusurlu işçilik nedeniyle çöken imalatın bedeli ödenir mi?
Kusurlu işçiliğin ve hatalı projenin düzeltilmesi bedeli teminat dışıdır; ancak kusurlu kısmın yol açtığı diğer sağlam imalat hasarları çoğu poliçede teminatlıdır. Örneğin hatalı kalıp nedeniyle çöken döşemenin kendisi tartışılırken, çökmenin alt katlarda kırdığı imalatlar ödenir. Bu ayrım kloz diline göre değişir; ret yazısında hangi kalemin hangi istisnaya bağlandığı satır satır incelenmeli, eksper raporundaki niteleme teknik raporla denetlenmelidir.
Bakım devresi teminatı neyi kapsar?
Geçici kabul sonrası başlayan bakım devresinde teminat daralarak sürer: standart bakım klozunda yalnızca müteahhidin bakım yükümlülüklerini yerine getirirken neden olduğu hasarlar; genişletilmiş bakım klozunda ayrıca yapım döneminde işlenen bir nedenden bakım devresinde ortaya çıkan hasarlar teminatlıdır. Kabul tutanaklarının tarihleri, teminatın hangi rejimde olduğunu belirler; hasar tarihinin yapım mı bakım dönemine mi düştüğü uyuşmazlıkların klasik konusudur.
Makine kırılması sigortası ile yangın sigortası çakışırsa ne olur?
Makine kırılması; işletme halindeki makinelerin ani ve beklenmedik mekanik-elektriksel hasarlarını (malzeme yorgunluğu, kısa devre, operatör hatası, yağlama kusuru) karşılar; yangın, yıldırım ve infilak ise yangın poliçesinin konusudur. Kısa devreyle başlayan olay yangına dönüşmüşse hangi poliçenin ödeyeceği, hasarın hangi aşamada doğduğuna göre paylaştırılır. İki poliçenin farklı şirketlerde olması halinde şirketler arası sıralama tartışması tazminatı geciktirmemelidir; sigortalı her iki şirkete de süresinde ihbar yapmalıdır.
