Kamulaştırmasız El Atmada Teminatsız İcra Erteleme Dönemi Bitti: AYM İptal Kararı (2026)
Anayasa Mahkemesi’nin 13/5/2026 tarihli kararı, 7 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve aynı gün sonuç doğurmaya başladı. Karar, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarında idarenin yıllardır yararlandığı bir usul ayrıcalığını ortadan kaldırıyor: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ek 4. maddenin ikinci fıkrası iptal edildi. İdare, icranın geri bırakılmasını isterken artık İİK m.36 uyarınca teminat göstermek zorunda. İptal, yalnızca kamulaştırmasız el atma tazminat davaları yönünden verildi; usulüne uygun kamulaştırma bedel tespiti davalarında kural varlığını sürdürüyor.
Karar Künyesi
| Künye | Bilgi |
|---|---|
| Karar | Anayasa Mahkemesi, E.2026/24, K.2026/106 |
| Karar tarihi | 13/5/2026 |
| Resmi Gazete | 7/8/2026 tarihli ve 33333 sayılı |
| Başvuru yolu | İtiraz (somut norm denetimi) – Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi |
| İptal edilen kural | 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ek 4. maddenin ikinci fıkrası (7421 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle eklenmiştir) |
| İptalin kapsamı | Yalnızca “kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları” yönünden |
| Aykırı bulunan hükümler | Anayasa m.13, 35 ve 46 |
| Yürürlük | 7/8/2026 (ertelenmedi) |
Karar metni için: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu.
İptal Edilen Kural Neydi?
16 Kasım 2022 tarihli 7421 sayılı Kanun ile Kamulaştırma Kanunu’na eklenen ek 4. maddenin ikinci fıkrası, şu hükmü içeriyordu: Kamulaştırma Kanunu uyarınca yapılacak icra takiplerinde idare, İİK m.36 uyarınca icranın geri bırakılmasını talep ederse idarenin teminat gösterme zorunluluğu yoktur.
İdare, istinaf veya temyiz yoluna başvurup icranın ertelenmesini sağlıyordu; bunu yaparken teminat göstermek zorunda değildi
Sonucu: alacaklı (taşınmaz maliki), kararın kesinleşmesine kadar hem parasını alamıyor hem de elinde hiçbir güvence bulunmuyordu. İİK m.36’nın öngördüğü teminat (nakit depo, taşınır/taşınmaz rehni, hisse senedi, tahvil veya muteber banka kefaleti) gösterilmeksizin icra duruyordu.
Anayasa Mahkemesi’ne Nasıl Taşındı?
Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi önündeki dava, kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen alacaklar için başlatılan bir icra takibinin geri bırakılması talebine ilişkindi. Mahkeme, uygulayacağı kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal talebiyle AYM’ye başvurdu.
Başvuru gerekçesi: taşınmazına hukuka aykırı biçimde el atılan kişinin gerçek karşılığı tahsil edebilmek için dava açmak zorunda bırakıldığı, buna rağmen kararın icrasının teminatsız biçimde ertelenmesinin telafi imkanını fiilen ortadan kaldırdığı. AYM, esas incelemesini yalnızca “kamulaştırmasız el atma tazminat davaları” yönünden yürüttü.
Avukata Sor
Kamulaştırmasız el atma tazminat davası, AYM iptal kararı sonrası icra takibi stratejisi ve teminata itiraz için bir avukatla görüşün.
AYM’nin Gerekçesi: Orantılılık Denetimi
| Aşama | AYM Değerlendirmesi | Sonuç |
|---|---|---|
| Kanunilik | Muafiyetin kapsamı açık ve net düzenlenmiş; belirli, ulaşılabilir, öngörülebilir | Sağlanıyor |
| Meşru amaç | Kamu kaynaklarının korunması, bozma halinde icranın iadesinde yaşanabilecek sorunların önlenmesi | Var |
| Elverişlilik ve gereklilik | Kamu hizmetlerinde aksaklık önleme ve iade riskinin bertarafı | Sağlanıyor |
| Orantılılık | Dava açma külfeti + teminatsız erteleme = aşırı külfet; değer kaybını telafi eden mekanizma yok | Sağlanmıyor – İPTAL |
Kamulaştırmasız el atma, Anayasa m.46’daki usul ve esasların tümüyle dışına çıkılarak gerçekleştirilen bir müdahaledir; tazminata hükmedilmesi tek başına yeterli değildir
AYM’ye göre: tazminatın hükmedilmesi yetmez, kararın geregi bir an önce yerine getirilmeli ve bedel hak sahibine ödenmelidir. İptal edilen kuralda icranın geri bırakılması kararının sona erdiği tarihe kadar paranın değerindeki aşınmayı telafi eden hiçbir mekanizma öngörülmemişti. Dava açma külfeti zaten hak sahibinin üzerindedir; üstüne alacağın tahsili de teminatsız biçimde ertelenirse, makul denge ortadan kalkar.
Karşıoy Ne Diyor?
Üye Yıldız Seferinoğlu karşıoy yazdı. Karşıoyun temel argümanları:
| # | Karşıoy Argümanı |
|---|---|
| 1 | Kural, idare lehine maddi hukuk alanında ayrıcalık getirmiyor; yalnızca kanun yolu incelemesi sürerken icra ertelemesi için teminat şartını kaldırıyor. Alacak ortadan kalkmıyor |
| 2 | İİK m.36/2 zaten borçlunun Devlet olması halinde aynı muafiyeti genel hüküm olarak tanıyor; iptal edilen kural bu genel ilkenin 2942 s.K. kapsamına taşınmasından ibaret |
| 3 | Önceki AYM kararlarında (E.2019/89, E.2021/127) kesinleşmedikçe icraya hiç konulamayan otomatik erteleme vardı; burada erteleme otomatik değil, idare başvuruyor, mahkeme karar veriyor |
| 4 | Kamulaştırmasız el atma davalarının sayısı ve tutarları düşünüldüğünde, kesinleşmeden ödenen yüksek meblağların bozma halinde geri alınamaması kamu hizmetinin sürekliliği için gerçek bir tehlike |
İptalin Kapsamı
İptalin Kapsamı: Nerede Biter?
İptal, ek 4. maddenin tümünü kapsamaz; yalnızca kamulaştırmasız el atma tazminat davaları yönünden verilmiştir
Bu karardaki en sık yapılan hata: ek 4. maddenin ikinci fıkrasının tümüyle yürürlükten kalktığını sanmak. Usulüne uygun kamulaştırma işlemine dayanan bedel tespiti ve tescil davaları gibi diğer uyuşmazlıklarda kural varlığını sürdürmektedir. Ayrım: icra takibine dayanak ilam, idarenin usulüne uygun yürüttüğü bir kamulaştırma sürecinden mi doğdu, yoksa hiç kamulaştırma yapılmaksızın gerçekleşen fiili/hukuki bir el atmadan mı? İkincisi ise iptal kararı devrededir.
Ne Zamandan İtibaren Uygulanır?
Anayasa m.153/3 uyarınca iptal kararları Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Bu kararda yürürlüğün ertelenmesine hükmedilmemiştir. İptal, 7 Ağustos 2026 tarihinden itibaren sonuç doğurur. Anayasa m.153/5 gereğince iptal kararları geriye yürümez. 7 Ağustos 2026’dan itibaren icra mahkemelerinin önüne gelen ve henüz karara bağlanmamış teminatsız erteleme taleplerinde bu hükmün uygulanma imkanı kalmamıştır.
Pratik Sonuçlar: Malik ve İdare İçin
Taşınmaz Maliki ve Vekili Açısından
| # | Adım |
|---|---|
| 1 | Devam eden icra takiplerinde idarenin teminatsız geri bırakma talepleri, iptal kararına dayanılarak itiraz konusu yapılabilir |
| 2 | Karardan önce verilmiş ve etkisini sürdüren icranın geri bırakılması kararları için icra mahkemesine başvuru değerlendirilmeli (AY m.153/5 geriye yürümezlik tartışması) |
| 3 | Yeni açılacak kamulaştırmasız el atma tazminat davalarında icra takibi stratejisi yeni rejime göre planlanmalı |
| 4 | Teminat gösterilmesi halinde İİK m.36/6 uyarınca alacaklının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır; onama halinde para doğrudan alacaklıya ödenir |
İdare ve İdare Vekilleri Açısından
| # | Adım |
|---|---|
| 1 | Kamulaştırmasız el atma dosyalarında icranın geri bırakılması talebi artık İİK m.36’nın genel teminat rejimine tabi (nakit, taşınır/taşınmaz rehni, banka kefaleti) |
| 2 | Teminat bütçelemesi yapılmalı; banka teminat mektubu limitleri gözden geçirilmeli |
| 3 | Teminat gösterilemeyen dosyalarda icra devam edeceğinden, kanun yolu stratejisi ile ödeme stratejisi birlikte kurgulanmalı |
| 4 | Erken uzlaşma seçenekleri yeniden değerlendirilmeli |
Avukata Sor
AYM iptal kararı sonrası icra takibi, teminat itirazı, kamulaştırmasız el atma tazminat davası ve İİK m.36/2 “Devlet” kavramı değerlendirmesi için bir avukatla görüşün.
İİK m.36/2 “Devlet” Kavramı
İİK m.36/2 “Borçlu Devlet ise teminat zorunluluğu yoktur” diyor; ama belediyeler, il özel idareleri ve altyapı kuruluşları bu kavramın kapsamında değerlendirilmeyebilir
İptal edilen özel hüküm ortadan kalkınca İİK m.36/2’deki genel muafiyet akla gelir. Ancak kamulaştırmasız el atma davalarının pratikte önemli bölümü belediyeler, büyükşehir belediyeleri, il özel idareleri ve altyapı kuruluşları aleyhine yürütülür. Bu tüzel kişiler “Devlet” kavramının kapsamında değerlendirilmediğinde teminat göstermek zorundadır. Uygulamada belediyelerin taşınmaz teminat göstererek icranın geri bırakılması kararı aldıkları görülmektedir (bkz. Yargıtay 12. HD, E.2022/9066, K.2023/1984).
İptalin pratik ağırlığı, borçlu idarenin genel bütçeli bir kamu idaresi mi yoksa ayrı tüzel kişiliği olan bir yerel yönetim mi olduğuna göre değişecektir. Dosya bazında bu ayrımın yapılması, hem itiraz hem savunma stratejisinin ilk adımıdır. İİK mevzuatı için: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
AYM, daha önce E.2019/89, E.2021/127 ve E.2022/61 kararlarıyla benzer düzenlemeleri iptal etmişti; bu karar zincirin son halkasıdır
AYM, kamulaştırmasız el atma davalarında idarenin lehine getirilen usul ayrıcalıklarını sistematik biçimde iptal etmektedir. E.2019/89, K.2021/10 kararında “kesinleşmedikçe icraya konulamaz” kuralı; E.2021/127, K.2022/85 kararında “kesinleşmeye kadar başlamış takiplerin durması” kuralı iptal edilmişti. E.2022/61, K.2022/101 ise idarenin hukuka aykırı eylemine dolaylı müsamaha gösterilmesinin AY m.46 güvencelerini işlevsiz kılacağını tescil etmişti. Şimdi E.2026/24 ile teminatsız erteleme muafiyeti de iptal edilerek bu içtihat zinciri tamamlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırmasız el atma nedir?
Kamulaştırma işlemleri hiç yapılmaksızın veya tamamlanmaksızın, malikin rızası olmadan taşınmazın kamu hizmetine ayrılması, üzerine tesis yapılması ya da taşınmaza kısmen veya tamamen fiilen el konulması veya hukuken el atılmasıdır. Anayasa m.46’daki usul ve esasların tamamıyla dışına çıkılarak gerçekleştirilen bir müdahaledir.
AYM neyi iptal etti?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ek 4. maddenin ikinci fıkrasını, yalnızca kamulaştırmasız el atma tazminat davaları yönünden iptal etti. Bu fıkra, idarenin icranın geri bırakılmasını talep ederken teminat gösterme zorunluluğundan muaf tutulmasını düzenliyordu. İptal ile idare artık teminat göstermek zorundadır.
Karar, kamulaştırma bedel tespiti davalarını etkiler mi?
Hayır. İptal, yalnızca kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden verilmiştir. Usulüne uygun kamulaştırma sürecinden doğan bedel tespiti ve tescil davalarında kural yürürlüktedir; idare teminat göstermeksizin icranın geri bırakılmasını talep edebilir.
Karardan önce verilmiş geri bırakma kararları kendiliğinden kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Anayasa m.153/5 uyarınca iptal kararları geriye yürümez. Etkisini halen sürdüren kararlar için icra mahkemesine başvurulmalı ve durumun somut dosya özelinde değerlendirilmesi sağlanmalıdır. Geriye yürümezlik kuralı ile devam eden hukuki durumlara etki tartışması bu başvurunun gerekçesi olacaktır.
İdare teminat gösteremezse ne olur?
Teminat gösterilmediğinde icranın geri bırakılması talebi kabul edilemeyeceğinden takip kaldığı yerden devam eder; alacaklı haciz ve satış işlemlerine geçebilir. Ancak kamu mallarının haczine ilişkin özel sınırlamalar ayrıca değerlendirilmelidir.
