Alan Adı Uyuşmazlıkları: TRABIS ve UDRP | 2026
Alan adı uyuşmazlıkları iki paralel rejimde çözülür. tr uzantılı alan adları, TRABIS sisteminin devreye girmesinden bu yana belgesiz ve ilk gelen alır ilkesiyle tahsis edilir; uyuşmazlıklar, İnternet Alan Adları Yönetmeliği uyarınca BTK tarafından yetkilendirilen uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları (UÇHS) önünde görülür ve üç şartın birlikte ispatı aranır: alan adının, itiraz sahibinin markası, ticaret unvanı veya diğer tanıtıcı işaretiyle benzer olması; tahsis sahibinin meşru bir hak veya menfaatinin bulunmaması ve alan adının kötü niyetle tahsis edilmiş veya kullanılıyor olması. Com ve net gibi uluslararası uzantılarda aynı üçlü test, ICANN’in UDRP prosedüründe WIPO gibi hakem kuruluşları önünde uygulanır ve sonuç, alan adının iptali veya markaya sahibine devridir. Bu idari yollarla eşzamanlı olarak; alan adının ticari etki doğuracak biçimde kullanımı SMK m.7/3 kapsamında marka hakkına tecavüz oluşturur ve fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüz davası, ihtiyati tedbir ve tazminat talepleri ileri sürülebilir.
Markanızın Adresi Başkasında: Dijital Tabela Kavgası
Pazarlama müdürünün fark ettiği şey küçük bir harf oyunudur: şirketin markasının com.tr uzantılı hali, üç ay önce bilinmeyen bir şahıs tarafından alınmış ve sayfaya “satılıktır” notu düşülmüştür. Bir başka dosyada eski bayi, fesihten sonra elindeki alan adını rakip ürünlerin vitrinine çevirmiştir. Alan adı, internetin tabelasıdır ve tabela kavgaları artık iki hızlı idari prosedürle çözülür: tr uzantısında UÇHS itirazı, uluslararası uzantılarda UDRP. Bu yazı; TRABIS sonrası yeni düzeni, üç şartlı devir testini, kötü niyetin delil kataloğunu ve mahkeme yolunun ne zaman devreye gireceğini uygulayıcı gözüyle anlatır.
İki Rejim Haritası: tr Uzantısı ve Uluslararası Uzantılar
| Ölçüt | tr Uzantısı (com.tr, org.tr…) | Uluslararası (com, net, org…) |
|---|---|---|
| Kayıt otoritesi | TRABIS (BTK) + kayıt kuruluşları | ICANN akreditasyonlu kayıt kuruluşları |
| Hukuki çerçeve | 5809 sayılı Kanun + İnternet Alan Adları Yönetmeliği | ICANN politikaları + UDRP |
| Uyuşmazlık mercii | UÇHS’ler (BTK yetkilendirmesi) | WIPO ve benzeri hakem kuruluşları |
| Test | Benzerlik + meşru menfaat yokluğu + kötü niyet | Aynı üçlü test (UDRP paragraf 4a) |
| Sonuç | Alan adının iptali veya itiraz sahibine devri | İptal veya devir; tazminat yok |
TRABIS Dönemi: İlk Gelen Alır ve Sonuçları
Yeni Düzen
Belge kalktı, hız ve risk geldi
tr uzantılı alan adları uzun yıllar belge esasıyla (marka, unvan, ticaret sicili) tahsis edildi; 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve İnternet Alan Adları Yönetmeliği çerçevesinde kurulan TRABIS sisteminin devreye girmesiyle a.tr yapısındaki adlar dahil tahsisler belgesiz ve ilk gelen alır ilkesine bağlandı. Sonuç iki yönlüdür: markalar için dijital tabela artırımı kolaylaştı; ama aynı kolaylık, fırsatçı tescillerin (cybersquatting) da önünü açtı. Denge, sonradan çalışan itiraz mekanizmasıyla kurulur: tahsise karşı UÇHS önünde her zaman başvuru yapılabilir ve marka sahipleri için kurumsal ad tarama rutini (kendi markasının uzantı varyasyonlarını dönemsel sorgulama), en ucuz sigortadır.
Avukata Sor
Alan Adı Hak Gücü Analizi ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosyada süreler, deliller ve doğru başvuru sırası farklı işler.
UÇHS İtirazı: Üç Şartlı Test ve Süreç
Yönetmelik Testi
Üç şart, birlikte ispat
UÇHS önünde devir veya iptal için üç şartın birlikte gerçekleştiği ispatlanır: 1) İhtilaf konusu alan adının; itiraz sahibinin sahibi olduğu veya ticarette kullandığı marka, ticaret unvanı, işletme adı ya da diğer tanıtıcı işaretlerle benzer yahut aynı olması. 2) Tahsis sahibinin bu alan adıyla ilgili yasal bir hakkı veya bağlantısının (meşru menfaatinin) bulunmaması. 3) Alan adının tahsis sahibince kötü niyetle tahsis edilmesi veya kullanılması. Süreç yazılı yürür: başvuru ve deliller UÇHS’ye sunulur, tahsis sahibine cevap süresi tanınır, hakem veya heyet dosya üzerinden karar verir ve süreç boyunca alan adı üzerinde devir kilidi işler. Markanın tescil önceliği ve kullanım arşivi, birinci şartın; karşı tarafın faaliyet yokluğu ikinci şartın omurgasıdır.
UDRP: WIPO Önünde Devir Prosedürü
Com, net ve org gibi uzantılarda ICANN’in Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy (UDRP) kuralları uygulanır ve başvurular tipik olarak WIPO Tahkim ve Arabuluculuk Merkezine yapılır. Test, tr rejimiyle paraleldir: markayla aynılık veya iltibas düzeyinde benzerlik; tahsis sahibinin ad üzerinde hak veya meşru menfaatinin yokluğu; kötü niyetli tescil ve kullanım. Süreç tamamen yazılı ve hızlıdır: şikayet, cevap, tek veya üç kişilik panel kararı; sonuç adın iptali ya da şikayetçiye devridir ve panel tazminata hükmedemez. İki taktik ayrıntı belirleyicidir: şikayet dili kural olarak kayıt sözleşmesinin dilidir ve panel kararına karşı süresi içinde yetkili mahkemeye başvurulursa devir bekletilir. Türkçe karakterli ve markanın yazım varyasyonlarını taşıyan adlarda (typosquatting) benzerlik şartı geniş yorumlanır.
Kötü Niyetin İspatı: Delil Kataloğu
Karine İnşası
Satış teklifi, altın delildir
Kötü niyet tipik olarak şu göstergelerle kurulur: adın, maliyetinin çok üzerinde bir bedelle marka sahibine veya rakibine satışa sunulması; marka sahibinin adı almasını engelleme amacı ve seri fırsatçı tahsis geçmişi; rakibin faaliyetini bozma kastı; adın trafiği yanıltarak ticari kazanç için kullanılması (sahte satış sayfaları, reklam parkı); tanınmış markayla örtüşen adın makul açıklama olmaksızın pasif tutulması. Delil seti: whois ve tahsis tarihi kayıtları, arşiv görüntüleri, satış ilanları ve yazışmalar, e-tespit raporları ve tarafların ticari geçmişi. Eski bayi, distribütör ve çalışan tahsislerinde ticari ilişki belgeleri kötü niyeti neredeyse karineleştirir; aynı ispat mantığının marka cephesi tanınmış marka ve kötü niyetli tescil rehberimizde işlenir.
Mahkeme Yolu: SMK m.7/3, Tedbir ve Tazminat
İdari + Yargısal Paralel Kurgu
Devri UDRP verir, tazminatı mahkeme
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/3 uyarınca; işaretin ticaret alanında alan adı, yönlendirici kod ve anahtar sözcük olarak ticari etki yaratacak biçimde kullanılması yasaklanabilir ve bu kullanım m.29 kapsamında tecavüz davasının konusudur: durdurma, içeriğin kaldırılması, tedbir, maddi ve manevi tazminat ile ilan talepleri fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde ileri sürülür; tedbir ve tazminat mimarisi marka hakkına tecavüz davası ile ihtiyati tedbir ve delil tespiti rehberlerimizdeki kurallarla aynıdır. Sitedeki kopya metin ve görseller için telif cephesi telif hakkı ihlali yazımızla, satış yapan sahte vitrinlerde platform ve ödeme kanalı bildirimleri e-ticaret rehberimizle birlikte kurgulanır. Doğru strateji çoğu dosyada paraleldir: idari yol adı hızla geri alır, mahkeme zarar ve masrafı tahsil eder.
Uygulama Hataları ve Doğru Strateji
Beş Hata
Dosyayı zayıflatan alışkanlıklar
1) İhtarnameyi delil tespitinden önce gönderip adın üçüncü kişiye kaçırılmasına zemin hazırlamak. 2) Satış pazarlığı yazışmalarını arşivlemeyip en güçlü kötü niyet delilini yakmak. 3) Tanımlayıcı ve zayıf ibareyle güçlü test gerektiren idari yola girip emsal aleyhe karar üretmek. 4) İdari kararla yetinip tazminat ve masraf tahsilini unutmak. 5) Kurumsal ad taraması yapmayıp her yeni uzantıda aynı kavgayı yeniden vermek. Doğru strateji; savunma tescilleri ve dönemsel tarama ile önlemek, ihlalde tespit-başvuru-dava üçlüsünü tek takvimde yürütmek ve yazışma disiplinini baştan kurmaktır.
Alan Adı ve Dijital Marka Uyuşmazlıkları ve Avukat Desteği
İhlalin delillendirilmesi, tedbir talebinin gerekçelendirilmesi, tazminatın doğru yöntemle hesaplanması ve Kurum ile mahkeme süreçlerinin tek strateji altında yürütülmesi için fikri ve sınai haklar alanında çalışan bir avukatla ilerleyin.
Sık Sorulan Sorular
Markamla aynı alan adını başkası almış; sitesi de yok. Ne yapabilirim?
Pasif tutma (parkta bekletme), savunma değildir; UDRP ve UÇHS pratiğinde tanınmış veya ayırt edici bir markayla örtüşen adın kullanılmadan elde tutulması, satış beklentisiyle birleştiğinde kötü niyet göstergesi sayılabilir. Yol haritası: önce sessizce delil toplayın (whois ve tahsis tarihi kaydı, sayfanın e-tespiti, varsa satış ilanı), markanızın tescil ve kullanım önceliğini belgeleyin; ardından uzantıya göre UÇHS veya UDRP başvurusuyla devri isteyin. İhtar çekmek bazen işe yarar ama adın kaçırılması (başka kişiye devri) riskini de doğurur; bu riske karşı başvuru sonrası transfer kilidi devreye girer.
Alan adı benden yüksek bedelle satılık; satın almak mı, dava mı mantıklı?
Karar üç değişkenle verilir: talep edilen bedel, hakkınızın gücü ve zaman. Üç şartlı testi rahat geçen dosyalarda (tescilli ayırt edici marka + karşı tarafın meşru menfaat yokluğu + satış teklifi gibi açık kötü niyet) UDRP/UÇHS yolu, çoğu zaman istenen bedelden ucuza ve birkaç ay içinde devri sağlar; üstelik satış teklifinin kendisi en güçlü kötü niyet delilidir, yazışmayı mutlaka arşivleyin. Marka zayıfsa (tanımlayıcı ibare) veya karşı tarafın meşru kullanımı varsa idari yol riske girer; o zaman ticari pazarlık rasyonel olabilir. Karar öncesi hak gücü analizi, boşa masrafın sigortasıdır.
UÇHS veya UDRP kararına karşı taraf uymazsa yahut ben kaybedersem ne olur?
Bu prosedürler tahkim benzeri idari yollardır ve yargıyı kapatmaz. Devir kararına rağmen süreç, kayıt kuruluşları eliyle teknik olarak yürütülür; ancak taraflardan biri süresi içinde mahkemeye başvurursa uygulama dava sonucuna göre şekillenir. Kaybeden hak sahibi için kapı kapanmaz: alan adının kullanımı marka hakkını ihlal ediyorsa fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüz davası açılır; mahkeme, idari kararla bağlı değildir. Ters senaryoda, hakkında devir kararı verilen tahsis sahibi de tespit davasıyla adın kendisinde kalmasını sağlamaya çalışabilir. Yani idari yol hız, mahkeme kesinlik ve tazminat sağlar.
Bayimiz kendi adına şirket ismimizle alan adı almış; süreç farklı mı?
Esas test aynıdır ama dosyanız daha güçlüdür: distribütör, bayi ve eski çalışan tahsislerinde meşru menfaat savunması zayıflar ve ticari ilişkinin belgeleri (sözleşme, sipariş trafiği) kötü niyeti neredeyse karine düzeyinde kurar; aynı mantık kötü niyetli marka tescillerinde de işler ve ispat tekniği tanınmış marka ve kötü niyetli tescil rehberimizde anlatılır. Ek olarak ilişki sözleşmesindeki marka kullanım ve fesih hükümleri devreye girer: fesihten sonra adın tutulması hem sözleşme ihlali hem tecavüzdür. Bu dosyalarda idari devir başvurusu, sözleşmesel ihtar ve gerekiyorsa tedbir talepli dava tek takvimde yürütülür.
Alan adı uyuşmazlığında hangi mahkeme görevli, tazminat isteyebilir miyim?
Alan adının, markanızla iltibas yaratacak ve ticari etki doğuracak biçimde kullanılması SMK m.7/3 ve m.29 kapsamında tecavüzdür; görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir ve m.156 uyarınca davanızı kendi yerleşim yerinizde açabilirsiniz. Talepler: kullanımın durdurulması, iltibas yaratan içeriğin kaldırılması, alan adına ilişkin tedbirler, maddi ve manevi tazminat (yoksun kalınan kazanç m.151 yöntemleriyle) ve hükmün ilanı. Site içeriği ayrıca kopya metin ve görsel içeriyorsa telif; unvan çatışması varsa haksız rekabet talepleri eklenir. İdari devir kararı tazminat vermez; parasal telafi yalnızca mahkemeden çıkar.
