Sovtaj Bedeli Nedir? Pert Araçta Hurda Değeri, Hesap ve İtiraz Yolları (2026)
Sovtaj bedeli, pert yani tam hasarlı kabul edilen aracın hasarlı haliyle taşıdığı ekonomik değerdir; halk arasında hurda değeri denir. Pert işleminde sigortacının iki seçeneği vardır: aracın kaza tarihindeki rayiç bedelinin tamamını ödeyip hasarlı aracı ve mülkiyetini devralmak veya rayiç bedelden sovtaj bedelini düşerek aradaki farkı ödemek ve hasarlı aracı sigortalıya bırakmak. Sigortalının cebine girmesi gereken toplam ekonomik değer her iki yöntemde de aracın rayiç bedelidir. Uygulamadaki uyuşmazlık, rayicin piyasanın altında, sovtajın ise ihale sonuçlarına dayanılarak piyasanın üstünde gösterilmesiyle doğar; bu makas sigortalının tazminatını eritir. Sovtaj ihalesi sonucu sigortalıyı bağlamaz; hem rayiç hem sovtaj tespitine karşı Sigorta Tahkim Komisyonunda ve mahkemede bilirkişi incelemesi istenebilir. Sözleşmeden doğan talepte zamanaşımı 2 yıldır.
Sovtaj Nedir? Pert İşleminin İki Yöntemi
Kaza sonrası onarımı ekonomik olmayan araç pert kabul edildiğinde ortada iki değer vardır: aracın kaza öncesi rayiç bedeli ve enkazın yani hasarlı aracın satılabilir değeri olan sovtaj. Pert araç tazminatı rehberimizde anlatılan işleyişin kalbi bu iki değerin dengesidir: sigortacı ya rayicin tamamını ödeyip aracı alır ya rayiçten sovtajı düşüp farkı öder. Hangi yöntem seçilirse seçilsin sigortalının toplamda elde edeceği ekonomik değer rayiç bedele eşit olmalıdır.
TTK m.1409
Tazminat ilkesi: Zarar neyse o ödenir
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1409 ve tazminat ilkesi uyarınca sigortalı, rizikonun gerçekleşmesiyle uğradığı gerçek zararı alır; ne eksik ne fazla. Pert dosyasında gerçek zarar, aracın kaza tarihindeki ikinci el piyasa değeridir. Sovtaj kesintili yöntemde kesinti tutarı, hasarlı aracın gerçekten satılabileceği bedeli aşamaz; aştığı anda sigortalı rayicin altında tazminat almış olur ve fark dava konusu edilebilir.
Araç Ne Zaman Pert Kabul Edilir?
Uygulamada iki ölçüt kullanılır: onarım maliyetinin aracın rayiç bedeline yaklaşması veya aşması (ekonomik pert) ve hasarın taşıyıcı gövdeye teknik olarak onarılamaz biçimde işlemesi (teknik pert). Eksper raporu, onarım kalemleri ile rayici karşılaştırır; onarım bedeli rayice yaklaştıkça sigortacılar pert kararına yönelir. Sigortalı pert kararına da itiraz edebilir: onarım maliyetinin şişirildiği, rayicin düşük tutulduğu ve aracın onarılabilir olduğu bilirkişi eliyle denetlenebilir.
Rayiç Bedel ve Sovtaj İlişkisi: Makas Oyunu
| Senaryo | Rayiç | Sovtaj kesintisi | Sigortalıya ödenen |
|---|---|---|---|
| Dengeli tespit | 1.000.000 TL | 300.000 TL (araç sigortalıda) | 700.000 TL + hasarlı araç |
| Makas oyunu | 900.000 TL (düşük) | 400.000 TL (yüksek) | 500.000 TL + hasarlı araç |
| Devirli yöntem | 1.000.000 TL | Kesinti yok | 1.000.000 TL, araç sigortacıya |
Tablodaki ikinci satır, uygulamadaki tipik uyuşmazlıktır: rayiç emsal ilanların altında, sovtaj ise ihaledeki en yüksek teklife göre belirlenir ve makas sigortalı aleyhine açılır. Oysa rayiç, aynı model ve donanımdaki araçların gerçek satış verileriyle; sovtaj, hasarlı aracın gerçekçi satış değeriyle ölçülür. İki tespit de yargısal denetime tabidir.
Sovtaj İhalesi Nasıl İşler, Bağlayıcı mıdır?
İhale uygulaması
İhale fiyatı sigortalıyı bağlamaz
Sigortacılar hasarlı aracı anlaşmalı platformlarda ihaleye çıkarır ve en yüksek teklifi sovtaj bedeli olarak kabul eder. Aracı sigortalının üzerinde bırakan yöntemde bu teklif tutarı tazminattan düşülür; ancak sigortalı, aracı o bedelle satmak zorunda değildir ve ihale fiyatı kesin delil niteliği taşımaz. Teklifin gerçekçi bir piyasa değerini yansıtıp yansıtmadığı, teklif verenin aracı fiilen o bedelle alıp almadığı ve ihale koşulları tahkimde bilirkişi incelemesiyle denetlenir. Sigortalıya düşen, ihale sonucunu kabul etmeden önce kesinti tutarını yazılı olarak öğrenmek ve ihtirazi kayıt koymaktır.
Avukata Sor
Pert ve Sovtaj Bedeli Uyuşmazlıkları ve benzeri uyuşmazlıklarda durumunuzu bir avukatla değerlendirin; her dosya kendi belge ve kusur durumuna göre incelenir.
Ağır Hasar Kaydı ve Tescil Sonuçları
Pert işlemi tescile yansır: araç, Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri uyarınca ağır hasarlı veya hurdaya ayrılmış olarak işaretlenir. Hurda kaydı alan araç bir daha trafiğe çıkamaz; ağır hasar kaydı alan araç ise onarım ve muayene sürecinden geçerek yeniden tescil edilebilir, ancak kaydı ilan ve satışta değer düşüklüğü yaratır. Aracı üzerinde kalan sigortalı bu kayıt rejimini bilerek karar vermelidir; kayıt türünün yanlış işlenmesi de ayrı bir itiraz konusudur.
Trafik Sigortasında Pert ve Sovtaj Farkı
Karşı tarafın kusurlu olduğu kazada pert hesabını zorunlu trafik sigortacısı yapar ve aynı ilke geçerlidir: zarar görene rayiç ile sovtaj arasındaki fark ödenir veya rayicin tamamı ödenerek enkaz devralınır. 2026 itibarıyla ZMSS maddi hasar limiti araç başına 400.000 TL olduğundan, rayici bu limiti aşan araçlarda aşan kısım kusurlu sürücü ve işletenden istenir; limitin işleyişi zorunlu trafik sigortası (ZMSS) rehberimizde anlatılmıştır. Pert olan araçta ayrıca değer kaybı istenemez; değer kaybı onarılan araçlara özgüdür ve ayrıntısı araç değer kaybı yazımızdadır.
İtiraz ve Dava Yolu: Tahkim Süreci
Tahkim pratiği
Rayiç ve sovtaj yeniden tespit ettirilir
Teklifi yetersiz bulan sigortalı; sigortacıya itirazını yazılı bildirir, sonuç alamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye başvurur. Hakem, bağımsız bilirkişi eliyle kaza tarihli rayici ve gerçekçi sovtajı yeniden belirletir; aradaki fark faiziyle hüküm altına alınır. 2026 sınırlarına göre 35.000 TL ve üzeri hakem kararlarına itiraz, 383.000 TL üzeri uyuşmazlıklarda temyiz mümkündür. Sözleşmeden doğan talep 2 yıllık zamanaşımına tabidir; takvim sigorta davalarında zamanaşımı rehberine göre kurulmalıdır.
Dosya Pratiği: Hangi Belgeler Toplanmalı?
Sovtaj dosyasının delil seti dört başlıkta toplanır: kaza öncesi araca ait bakım, donanım ve kilometre kayıtları (rayici yukarı taşır), aynı model araçların güncel ilan ve noter satış örnekleri, eksper raporunun tamamı ve ekleri ile ihale sonuç yazısı ve kesinti hesabı. Sigortacıdan raporun ve ihale kayıtlarının tamamını istemek yasal haktır; verilmemesi tahkimde sigortacı aleyhine değerlendirilir. Ödeme kabul edilecekse makbuza her zaman fazlaya ilişkin haklar saklıdır kaydı düşülmelidir.
Tescil rejimi
Kayıt türü tazminat kadar önemlidir
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelik uyarınca pert aracın ağır hasarlı mı yoksa hurda mı işaretleneceği, aracın gelecekteki hukuki kaderini belirler: hurda kaydı geri dönüşsüzdür. Sigortacının bildirimiyle tescile işlenen kaydın türü kontrol edilmeli, hatalı hurda kayıtlarına derhal itiraz edilmelidir.
Dosya pratiği
Kesinti tutarı yazılı öğrenilmeden onay verilmez
Pert mutabakatı telefonda kurulmamalıdır: rayiç tespiti, sovtaj kesintisi ve ödenecek net tutar kalem kalem yazılı istenmeli, mutabakat metnine fazlaya ilişkin haklar saklıdır kaydı düşülmelidir. Yazılı döküm, sonraki tahkim başvurusunun hesap zeminini oluşturur.
Sık Sorulan Sorular
Sovtaj bedeli ne demek, kim belirler?
Sovtaj, pert kabul edilen aracın hasarlı haliyle taşıdığı satış değeridir. Uygulamada sigortacının anlaşmalı platformlarda yaptığı ihalede oluşan en yüksek teklif esas alınır; ancak bu tutar kesin değildir. Sovtajın gerçekçi piyasa değerini yansıtıp yansıtmadığı Sigorta Tahkim Komisyonunda ve mahkemede bilirkişi incelemesiyle denetlenir.
Pert araçta sigorta bana ne ödemek zorunda?
Toplamda aracın kaza tarihindeki rayiç bedelini elde etmeniz gerekir. Sigortacı ya rayicin tamamını ödeyip hasarlı aracı devralır ya da rayiçten sovtaj bedelini düşerek farkı öder ve araç sizde kalır. Rayicin düşük veya sovtajın yüksek tutulması halinde aradaki fark, faiziyle birlikte tahkim veya dava yoluyla istenebilir.
Sovtaj ihalesindeki fiyatı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. İhale, sigortacının kesinti tutarını belirlemek için kullandığı bir araçtır; sizi aracı o bedelle satmaya zorlamaz ve yargı önünde kesin delil değildir. Teklifin gerçekçiliği, ihale koşulları ve teklif sahibinin aracı fiilen alıp almadığı denetlenebilir. Kesintiyi kabul etmeden önce tutarı yazılı isteyin ve ihtirazi kayıt koyun.
Pert olan araç için ayrıca değer kaybı isteyebilir miyim?
Hayır. Değer kaybı, onarılarak trafiğe dönen araçta onarım izinin yarattığı ikinci el fiyat düşüklüğüdür. Pert dosyasında araç onarılmadığından değer kaybı doğmaz; zarar, rayiç bedel ile sovtaj arasındaki farkın tam ödenmesiyle karşılanır. Buna karşılık çekici, dosya masrafı ve araç mahrumiyeti gibi kalemler koşulları varsa ayrıca istenebilir.
Ağır hasar kaydı ile hurda kaydı arasındaki fark nedir?
Hurdaya ayrılan araç bir daha tescil edilemez ve trafiğe çıkamaz; yalnızca parça ve hurda değeri taşır. Ağır hasar kaydı alan araç ise onarım ve muayene şartlarını sağlayarak yeniden trafiğe dönebilir, ancak kayıt sorgulamalarda göründüğünden satış değeri düşer. Aracı üzerinde bırakan sigortalı bu farkı bilerek karar vermeli, kaydın türüne itiraz gerekiyorsa tescil kuruluşuna başvurmalıdır.
Ankara Sigorta Avukatı
Pert kararına, rayiç tespitine ve sovtaj kesintisine karşı başvuru, tahkim ve dava süreçlerini yürütüyoruz. Sigorta kümesinin bütün rehberleri ana sayfada listelenmiştir.
